عطر درماني روشي براي ماساژ بدن، به ويژه چهره و دستها و پاها، با روغنهاي معطر گياهي است. اما اين روش، ساده نيست و چند سطح كاربردي متفاوت دارد. عطر درماني در يك سطح، همچنان كه از نامش برميآيد، نوعي درمان گياهي براي انواع دردها و ناراحتيها و بيماريهاست، و افزون بر مالش روي پوست، به عنوان داروي خوراكي با آثار دروني تجويز ميشود و گاهي نيز به صورت بُخور (تنفس بخار روغن گياهي) مصرف ميشود. در يك سطح، روشي براي بهتر كردن پوست و مو و زيبايي چهره است و در سطحي ديگر، در توليد انواع غذاها و مواد آرايشي و بهداشتي به كار ميرود و اهميت بسيار در تجارت و صنعت دارد.
بيشتر مردم آگاهند كه گياهان عناصر شيميايي گوناگون دارند كه ميتوان آنها را استخراج نمود و استفادههاي مفيد و متعدد از آنها كرد. احتمالاً مشهورترين مواد طبيعي گياهي در نظام پزشكي حاكم در غرب عصاره ريشه گياهي مكزيكي به نام يم است كه در ساختن نوعي قرص ضدبارداري استفاده ميشود. آنچه بيشتر مردم در غرب نميدانند اين است كه عصارهها و افشردههاي گياهي، برخلاف داروهاي شيميايي مصنوعي نوين كه اكثر آنها تنها پنجاه سال است در دسترسند، هزاران سال است در درمان بيماريها استفاده ميشوند و در طول اين زمان دراز از آزمايشهاي فراوان سربلند بيرون آمده اند.
در روش عطر درماني، به جاي گياه كامل يا بخشهايي از گياه، تنها از عطرهاي گياه استفاده ميشود. عطر گياه از روغنهاي بودار ساخته شده كه در ساعات متفاوت شبانه روز به مقادير گوناگون در اندامهاي متفاوت گياه وجود دارند. آنها را ميتوان در ريشه، گل، برگ، تخم، و ميوه، يا پوست گياهان و حتي در شيرهاي كه از برخي گياهان بيرون ميزند يافت. آنها را در پوست برخي ميوهها نيز ميتوان يافت.
اين روغنهاي طبيعي را نوعي نمودار شخصيت گياه تصور ميكنند، و هيچكدام از آنها با هم يكسان نيستند. آنها ممكن است توليدات زايد چرخهي تبديل عناصر در گياه باشند، ولي كسي اين را به درستي نميداند. آنها در بخشهاي متفاوت گياه توليد ميشوند و سپس در كل گياه جريان مييابند به طوري كه بيشترين مقدار آنها عصرها در گلها و صبحها در برگها متمركزند. گياهشناسان تصور ميكنند كه جريان گردش و تمركز آنها در اندامهاي متفاوت گياه بستگي به وضعيت خورشيد و فصل سال و به ويژه بستگي به وضع كره ماه نسبت به زمين دارد. كيفيت و آثار شيميايي و درماني يك عطر خاص گياهي، همچنين بستگي به اندامي از گياه دارد كه از آن استخراج شده است، مثلاً عطري كه از گلهاي درخت پرتقال استخراج ميشود و عطري كه از پوست ميوه پرتقال كسب ميشود آثار متفاوت در بدن انسان ميگذارند.
اين روغنهاي معطر در بدن خود گياه نقش قارچكش، باكتريكش، و حشرهكش دارند و ممكن است نقش هورموني نيز داشته باشند.
روغنهاي معطر گياهي در جوامع معاصر استفادههاي فراوان در توليد غذاهاي جامد و مايع، در توليد لوازم آرايشي و بهداشتي و در توليد داروها دارند. عطرهاي ليمو و پرتقال و هل و زنجبيل و گلاب، و دارچين و نعناع و رازك بيشتر از ساير عطرهاي گياهي در توليد غذاها مصرف ميشوند، ولي گرايشها و سنتهاي فرهنگي نقشي مهم در انتخاب عطرهاي گياهي دارند.
صنايع آرايشي و بهداشتي و دارويي نياز و بستگي خيلي زياد به آنها دارند؛ مثلاً روغن ميخك را براي درد دندان، عصاره برگ اوكاليپتوس را براي ناراحتيهاي تنفسي، و انواع ديگر روغنهاي معطر گياهي را در ساختن داروهاي گوارشي يا تقويتي، روغنهاي مو، شامپوها، كرمهاي پوست، صابونهاي آرايشي يا بهداشتي، مايعات دهانشويه، خميرهاي دندان، خوشبو كننده هوا، عطر و ادوكلن آرايشي، و دهها توليد ديگر استفاده ميكنند.
مقادير اين روغنهاي معطر گياهي بسيار اندك است و استخراج آنها دقت و زمان زيادي ميگيرد و چنين است كه بهاي آنها گران ميشود؛ براي مثال، استخراج نيم كيلو عطر گل سرخ به چند صد كيلو برگ گل سرخ نياز دارد، و زمان و زحمت زيادي كه اين فرايند ميگيرد، توليد آزمايشگاهي مصنوعي آنها را خيلي جذاب و سودآور ميسازد. اما تحقيقات دكتر ولنه كه پژوهشگري فرانسوي در اين عرصه است گزارش ميدهند كه روغنهاي معطر مصنوعي كه در آزمايشگاههاي شيمي و از مواد غير گياهي توليد ميشوند، هر چند هم كه شبيه نوع گياهي خود باشند، متأسفانه كيفيت و آثار نوع گياهي خود را ندارند، گرچه گاهي ميتوان گفت كه از نظر بو تقريباً يكسان هستند.
بنابراين هنوز جانشينهاي شايسته براي روغنهاي معطر گياهي، به ويژه در درمان دردها و زخمها و بيماريها، يافت نشده است. ولي از انواع مصنوعي غير گياهي آنها غذاها، لوازم آرايشي و بهداشتي مانند خوشبو كنندههاي هوا، كرمها، شامپوها، خميرهاي دندان، صابونها، عطرها و ادوكلنها، و صدها توليدات ديگر استفادههاي فراوان ميشوند. همچنين است در توليد انواع بي شمار تنقلات كه به صورت بيسكوئيت، آبنبات، شكلات، بستني، چيپس، پفك و غيره براي مصرف كودكان و نوجوانان با تبليغات خيلي پر هزينه به بازار ميريزند.
روشي كه در استخراج روغنهاي معطر گياهي به كار ميگيرد براي حفظ كيفيت اصيل آنها خيلي مهم است. اگر روغن معطر را به طريق جوشاندن و تبخير (روش تقطير) استخراج كنند، كيفيت و آثارش برجستگي و ارزش همان روغن را كه به طريق غير تقطيري استخراج شده ندارد. در طريق غير تقطيري هرگز از الكل استفاده نميشود، زيرا الكل كيفيات ارزشمند روغنهاي معطر گياهي را خراب يا نابود ميكند.
در واقع اين روش درماني جزو قديميترين درمانهاست. گفته شده كه بهطور سنتي مصريان از روغنهاي خوشبو براي ماساژ و درمان بيماريهاي گوناگون استفاده ميكردند.
در دوران شيوع طاعون بسياري از افراد جهت جلوگيري از انتشار اين بيماري، روغنهاي معطر را ميسوزاندند، زيرا اعتقاد داشتند كه بوي خوش، طاعون را ريشهكن ميكند.
اين روش از دو طريق عمل ميكند:
روش مستقيم: تحريككنندههاي اعصاب بويايي در واقع بوهايي هستند كه ميتوانند از طريق دستگاه عصبي سبب تحريك شدن و در نتيجه فعال شدن غدد درونريز شوند كه اين عمل باعث ميشود كه پيكهاي شيميايي- عصبي مانند آدرنالين و ايندورفين و… كه نقش زيادي در تنظيم تعادل بدن دارند، ساخته شوند و در نتيجه تعادل در بدن ما ايجاد ميشود و عدم تعادلها از بين ميرود.
روش غير مستقيم: در اين روش با استنشاق يك بو، مركز حافظه بويايي فرد فعال مي گردد. در اين قسمت هر بو، همراه با حس ما نسبت به آن بو ذخيره ميشود (اغلب احساسي كه اولين بار با استنشاق يك عطر به ما دست داده است). وجود چنين مركزي در مغز سبب ميشود كه يك بو به نظر ما خوب و ديگري بد باشد.
بعد از فعال شدن اين بخش، دستگاه ليمبيك پيكهاي شيميايي آزاد ميكند و شما احساسي را پيدا ميكنيد كه اولين بار با تماس با اين بو پيدا كرده بوديد و در نتيجه ما احساس خوب يا بد خواهيم داشت. اگر ما براي درمان از مواد معطري استفاده كنيم كه حالتي خوب در بيمار ايجاد كند، ميتواند سبب درمان شود.
به طور كلي اين روش، درمان روانشناسي و درمان فيزيكي را توأماً به همراه دارد و با كمك به بدن و ذهن به درمان بيماران كمك ميكند.
چگونه از اين روش استفاده ميشود؟
به اين روش، بهبود با لذت نيز ميتوان گفت. زمان خاصي براي استفاده از اين درمان بيان نشده و عطرهاي مورد استفاده را ميتوان به صورت اسپري در محيط زندگي فرد بيمار پخش كرد.
براي مثال چند عطر و موارد استفاده آن را معرفي ميكنيم:
اسانس رز:
اين اسانس يكي از اسانسهايي است كه به سختي به دست ميآيد، زيرا به طور مثال 6 تن گلبرگ رز تنها يك كيلوگرم اسانس يا روغن معطر ميدهد. با الكل يا حلالها، عصارهگيري انجام ميشود. اين روش دو مزيت دارد؛ يكي اينكه روش ارزاني است و ديگر اينكه به بوي گلبرگ تازه نزديكتر خواهد بود.
از بوي رز در رواندرمانيها استفاده ميشود، زيرا كه حس هارموني و امنيت در بدن ما ايجاد ميكند و به ما كمك ميكند تا به غرورمان مسلط شويم. انرژي دوست داشتن در فكر و فعاليتهايمان ايجاد ميكند و در كل به قلب ما انرژي تازه ميبخشد.
از سقط جنين جلوگيري ميكند، گرفتگيهاي عضلات و خونريزيها را متوقف ميكند، مشكلات قاعدگي و يائسگي را حل ميكند و بهترين حمايت كننده رواني در دوران حاملگي است كه بسيار بهتر از حمايتكنندههاي فيزيكي عمل ميكند.
اسانس ليمو ترش:
اين عطر از پوست ليمو ترش بدست ميآيد و سبب بهبود قدرت تمركز در افراد و نيرو بخشيدن به فعاليتهاي ذهني و تحريكات عصبي ميشود.
عطر ليمو ترش، عطر قابل توصيه براي محيطهاي كار است، زيرا كه جو محيط كار را آرام ميكند و باعث ميشود كه از اشتباهات انساني پيشگيري شود. همچنين خستگي، تنبلي و استرس را از بين ميبرد و ايجاد ارتباط را در محيط كار آسانتر ميكند.
مانند ديگر اعضاي خانواده مركبات، ليمو ترش در ضدعفوني كردن محيط قدرتمند است و در درمان كمخوني، اسهال، فشار خون بالا، كلسترول بالا، رماتيسم، بياشتهايي، سردرد، خارش و آسم مؤثر است.
اسانس وانيل:
اين اسانس از دانههاي گياهي كه در ماداگاسكار و اندونزي رشد ميكند گرفته ميشود. خاصيت درماني براي پوست دارد و به همين دليل در ساخت وسايل آرايشي از آن استفاده ميشود.
از نظر روانشناسي داروي ضد افسردگي است، زيرا كه با بوييدن عطر آن احساس آرامش در افراد ايجاد ميشود.
همچنين از نظر فيزيكي نيز فوايدي را به همراه دارد كه ميتوان از آنها خاصيت ضد درد بودن را نام برد.
