نگاهی به چند حکم شرعی با محوریت امام زمان(عج)
محسن احمدی
در این دو صفحه هم به برخی از احکام و دستورات عمومی درباره ائمه معصومین(علیهمالسلام) اشاره میکنیم و هم به چند حکم اختصاصی درباره امام زمان(عج)
تولی و تبری مثل نماز و روزه
همه میدانیم که احکام دینی به دو دسته اصول و فروع تقسیم شده است؛ اصول، مواردی را شامل میشود که در صورت عدم اعتقاد به آنها از دین خارج میشویم و فروع هم دستورات داخل دینی و پس از پذیرفتن اسلام است. دو فرع مهم دینی در کنار نماز و روزه و حج و خمس و زکات و… مسئله تولی و تبری است؛ تولی یعنی دوست داشتن و تبری هم یعنی دوری جستن. از مهمترین مصادیق تولی و تبری هم امامان هستند که باید نسبت به آنها تولی داشته و از دشمنان آنها تبری جست. بر همین اساس باید ضمن ایجاد محبت و علاقه به امام زمان(عج) درباره بدعتکنندگان و خداینکرده توهینکنندگان به حضرت نیز کاملاً تبری داشته باشیم.
چند حکم عمومی نسبت به ائمه اطهار(علیهمالسلام)
اعتقاد به ائمه معصومین به عنوان شرط در برخی احکام شرعی آمده است. برای مثال در مرجع تقلید یا امام جماعت شرط شده که شیعه دوازده امامی باشند.
همچنین مس(تماس بدنی) اسامی ائمه اطهار بدون وضو و بهویژه وقتیکه بیاحترامی به ایشان تلقی شود، بنابر احتیاط واجب حرام است؛ البته از این قاعده، اسم شهرهایی که به نام مبارک حضرت قائم مزین شدهاند، خارج است و برای مثال لمس نام قائمشهر نیاز به وضو ندارد.
از احکام دیگری که درباره همه معصومین جاری است، حکم کفر، خروج از دین و نجس بودن برای فردی است که خداینکرده به یکی از ائمه دشنام بدهد یا با یکی از آنان دشمنی داشته باشد.
در مسائل روزه هم دانستیم که اگر روزهدار با گفتن یا نوشتن یا اشاره و… به خدا یا پیامبر یا جانشینانش عمداً نسبت دروغ بدهد، روزهاش باطل است، حتی اگر بعد از آن فوراً بگوید دروغ گفتم یا توبه کند.
درباره ائمه چند دستور مستحبی هم وارد شده است؛ یکی از این دستورات زیارت کردن و همچنین نفس سفر زیارتی است. غسل زیارت نیز از اعمال مستحبی پیش از داخل شدن در مشاهد مشرفه ائمه معصومین(علیهمالسلام) است.
چند مسئله اختصاصی درباره امام زمان(عج)
سهم امام
مسئله مهم درباره امام زمان(عج) لزوم دادن خمس است که نیمی از آن، «سهم امام» و نیمی دیگر «سهم سادات» است. حتماً میدانید که امام به کمک ما نیازی ندارد؛ این کمک و صله مانند مددخواهی خدایِ بینیاز از ماست که در عین بینیازی، از ما یاری و نصرت میخواهد؛ «ان تنصروا الله ینصرکم» یا قرض گرفتن خدا از ماست؛ «من ذاالذی یقرض الله قرضا حسنا». خدا بینیاز است و ما نیازمند، اما برای تزکیه ما چنین میفرماید. ما نیز برای تربیت و طهارت روحمان امام را مدد میکنیم.
در روایتی امام صادق(ع) فرمودهاند «یک درهم مالی که برای امامِ خود صرف کنی، بسی بهتر و برتر است از دو میلیون درهم که در دیگر امور خیر خرج کنی». (اصول کافی، ج ۱، ص ۵۳۸)
باید به این نکته توجه کرد که عنوان سهم امام برای نصف خمس، از باب مجاز نیست، بلکه این قسمت از مال کاملاً و دقیقاً مال امام محسوب شده و به همین دلیل تصرف در آن نیز کاملاً تصرف در اموال امام زمان(عج) است. همچنین فرد تا زمانی که خمس مالش را ندهد، نمیتواند در آن مال تصرف کند هرچند که قصدش این باشد که خمس را بپردازد؛ البته در مالی که انسان شک دارد خمس آن را داده یا نه میتواند تصرف کند.
نکته دیگر درباره خمس این است که خمس یا سهمین مبارکین (سهم امام و سهم سادات) قابلبخشش نیست؛ بنابراین کسی نمیتواند خمس را به کس دیگر ببخشد. برخلاف زکات که خود انسان میتواند آن را به فقرای متدین بدهد. در خمس، واجب است آن را به دفتر مرجع و یا به یکی از وکلای مجاز آنها تحویل دهد و اگر هم کسی را میشناسد که شرایط دریافت خمس را دارد، نباید و حق ندارد خودش مستقیم خمس را به او پرداخت کند، بلکه باید در پرداخت آن به افراد مستحق از دفتر مرجع اجازه بگیرد.
و عجل فرجهم در آخر نماز
برخی افراد و خصوصاً کسانی که در پایان هر صلوات ذکر «و عجل فرجهم» میگویند، میپرسند اگر در پایان صلوات تشهد نماز نیز این ذکر را بفرستند، مانعی دارد؟ پاسخ این است: اشکالی ندارد.
حجاب در زمان خواندن دعا
از آنجاییکه امام زمان(عج) امام زنده و حاضر هستند و دعا خواندن هم نوعی سخن گفتن با امام است، آیا حفظ حجاب شرعی در زمان خواندن دعا الزامی است؟ خیر
ایستادن در زمان شنیدن نام حضرت
ریشه این عمل به روایتی معروف میرسد که در آن یکی از شاعران ائمه، شعری را در وصف آنان و در پیشگاه امام رضا(ع) میخواند که چون به نام امام زمان(عج) میرسد، امام میایستند و دست بر سرشان میگذارند؛ البته همانطور که میدانید این عمل، مستحب است.
بردن نام اصلی حضرت
در روایاتی از بردن نام اصلی حضرت منع شده است، اما بنابر نظر علما این روایات ناظر به زمان تقیه هستند؛ بنابراین بردن اسم خاص حضرت در زمان کنونی اشکال ندارد.
مجله آشنا، شماره ۲۳۹، صفحات 19-18.
