بازی, سلول بنیادی رشدشخصیت کودکان

هيچ‌يک از ما بازي‌هاي دوران کودکي را فراموش نمي‌کنيم. در اصل ما با اين بازي‌ها رشد کرديم و بسياري از درس‌هاي زندگي را در همين بازي‌ها ياد گرفتيم. نقش بازي در رشد کودک واقعيتي است که بسياري از روانشناسان کودک بر آن تأکيد دارند. تحقيقات نشان داده است کودک هنگام بازي مي‌تواند کشف کند چه کسي است و چه توانايي‌هايي دارد، دنيا چيست و چگونه خود را بايد با محيط هماهنگ کند. بازي مي‌تواند به کودک اعتماد به نفس دهد، بازي کردن بچه‌ها راهي است به سوي شکل‌گيري شخصيتـي سالم و مفيد و در نتيجه براي اين که کودک در آينــده، زندگي خوب و بالنده‌اي داشته باشد، فرايند بازي بسيار ضروري است.
دکتر محسن اصغري نکاح، استاد دانشگاه فردوسي مشهد و روانشناس کودک با بيان اين‌که بايد در ابتدا تعريف درستي از بازي داشته باشيم، معتقد است که بيشتر والدين بازي را به اسباب بازي مي‌شناسند در حالي که بازي خود مجموعه‌اي از فعاليت‌ها است. وي مي‌افزايد: روانشناسان به فعاليتي که چند خصلت مهم به همراه داشته باشد بازي مي‌گويند.
بازي، فعاليتي با انگيزه دروني
بازي هر فعاليتي است که با انگيزه‌هاي دروني کودک شروع شود و کودک در آن هدف خاصي را دنبال نکند. به اصطلاح مي‌گوييم بازي هدف آزاد دارد و هر فعاليتي که خود هدفي را تعيين مي‌کند، براي کودک چالش برانگيز است و مي‌تواند همراه با تخيل، خلاقيت و انعطاف‌پذيري شناختي باشد.
اين فعاليت ممکن است با اسباب بازي باشد يا بدون اسباب بازي. هرگاه کودک اين فرايند را بگذراند و درگير کارهايي شود که در آن هدف آزاد و انگيزه‌هاي دروني دخيل وتخيل نيز با آن همراه باشد، ما به آن بازي مي‌گوييم. اگر اين‌طور نگاه کنيم، مي‌بينيم که بازي يکي از مهمترين عوامل رشد کودک است.
دکتر اصغري نکاح با تأکيد بر اين‌که بازي سلول بنيادي رشد کودک است، مي‌گويد: بچه‌ها از نظر حرکتي و حسي با بازي رشد مي‌کنند. بچه‌ها از نوزادي با دستانشان بازي مي‌کنند و حواس و ماهيچه‌هاي دست و پاي آن‌ها با انداختن و پرتاب کردن و غيره رشد مي‌کند. از سويي ديگر کنجکاوي و سوال کردن شناخت بچه‌ها را زياد مي‌کند.
بازي سلول بنيادي است که شناخت را رشد مي‌دهد و خلاقيت ايجاد مي‌کند و مسائل اجتماعي بچه‌ها در قالب بازي‌هاي وانمودي يا ايفاي نقش، رشد پيدا مي‌کند. در اين بازي‌ها بچه‌ها خود را جاي ديگري مي‌گذارند و اين بازي را انجام مي‌دهند. به عنوان نمونه خود را به جاي راننده يا فروشنده يا مادر مي‌گذارد وبراي عروسکش مادري مي‌کند يا وانمود مي‌کند وسايل خانه چيزهاي ديگري هستند. آن‌ها سوار تشک شده و تصور مي‌کنند که سوار اسب شده‌اند.
وي توضيح مي‌دهد: بازي‌هاي وانمودي تخيل را رشد مي‌دهد و به واسطه آن مهارتهاي اجتماعي بچه‌ها رشد مي‌کند. بازي‌هاي وانمودي موجب مي‌شود تا بچه‌ها ديدگاه ديگران را درک کنند. بچه‌هايي که بازي‌هاي وانمودي و تخيلي انجام مي‌دهند، توانايي آن‌ها براي اين‌که خود را جاي ديگران بگذارند، افزايش پيدا مي‌کند. ما روانشناسان در جنبه درمان هم آنجايي که مي‌خواهيم هيجانات و مسائل اجتماعي و مهارت‌هاي گفتار بچه‌ها را افزايش دهيم از بازي استفاده مي‌کنيم تا بچه‌ها
رشد کنند.
رشد شخصيت با بازي‌هاي بومي
اين روانشناس کودک در پاسخ به اين‌که «چه بازي‌هايي براي کودکان مفيد است و چه فعاليت‌هايي مي‌توانند بازي‌ها را پربارتر کنند؟» مي‌گويد: فعاليت و هر نوع بازي که تعاملي باشد يعني کودک با يک بزرگسال يا همسال در تعامل باشد، موجب رشد کودک مي‌شود. بازي که امکان ساختن در آن وجود داشته باشد و کودک از خود فکر توليد کند، موجب رشد کودکان مي‌شود.
اگر بازي‌ها با تجارب روزمره زندگي بچه‌ها نزديک باشد، بيشتر موجب رشد کودک مي‌شود. بازي‌هاي بومي از اين نوع بازي‌ها است که به‌طور معمول تعاملي و هيجان انگيز بوده و بچه‌ها در تعامل با هم هستند. اين بازي‌ها بسيار براي رشد شخصيت کودکان مفيد است.