بداء در روایات اهل سنت :
علاوه بر روایاتى كه از كتب تفسیرى و روائى مورد قبول عامه در تفسیرآیات شریفه بیان شد (تمامى روایات منقول از طریق اهل سنت درباره بداء، دقیقا به همان معناى مورد نظر شیعه است)، چندین روایت نیز در كتابهاى صِحاح آمده از جمله:
1- ابن كثیر از احمد بن حنبل، نسائى و ابن ماجه نقل مى كند كه رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «گاهى انسان به خاطر گناهى كه مرتكب شده از روزى خود محروم مى گردد و چیزى جز دعا، بلا و سرنوشت را باز نمى گرداند و چیزى جز نیكى عمر را نمى افزاید».
2- در صحیح بخارى، در باب توسعه رزق به وسیله صله رحم (جزء هشتم) و صحیح مسلم از ابوهریره نقل شده است: گفت از پیامبر صلى الله علیه و آله شنیدم كه فرمود: «كسى كه دوست دارد عمرش طولانى گردد و رزقش توسعه یابد، باید صله رحم نماید».
3- و نیز بخارى از ابن شهاب نقل كرده است كه انس بن مالك از پیامبر صلى الله علیه و آله روایت كرده مى گوید آن حضرت فرمود: «هر كه دوست دارد توسعه رزق و طول عمر بیابد، باید صله رحم كند».
4- هم چنین در صحیح بخارى در باب دعا براى كثرت مال و بركت در اموال، از امّ سلیم نقل كرده است كه امّ سلیم عرض كرد: «یا رسول اللّه، انس خدمتگزار شماست؛ درباره او دعایى بفرمایید» پیامبر صلى الله علیه و آله گفت: «خداوندا به مال و فرزند او بیفزا و به آنچه بر او عطا كرده اى بركت ده».
مسئله بداء یكى از مسلّمات عقیدتى شیعه است. با توجه به آیات و روایات فریقین، مطلب روشن و غیر قابل تردید است، البته باید دقت شود كه خداى سبحان دو نوع قضا دارد: اول، قضاى ثابت كه تغییرناپذیر است. دوم، قضاى قابل تغییر كه آیات 27 سوره انعام، 35 سوره یوسف، 33 سوره جاثیه و نظایر اینها، بر آن تصریح دارند. اما اینكه بعضى تصور كرده اند كه بداء در همه جا به معناى ندامت و پشیمانى است و بر این اساس شیعه را متهم كرده اند، این اتهامات یا به دلیل عناد و عداوتى است كه نسبت به شیعه داشته اند، و از این رو عقاید ظریف و واقعیت هاى موجود سازنده شیعه را نادیده گرفته اند یا خلط مبحث شده، نظر شیعه را به درستى و دقت مطالعه نكرده و نفهمیده اند؛ یا اینكه تبرّى شیعه را از نسبت دادن جهل به خداوند و روایات معتبر ائمه اهل بیت علیهم السلام را در این باره مطالعه و ملاحظه نكرده و همچنین از فوایدى كه بر اعتقاد به «بداء» مترتب است بى خبر بوده اند!
* * *
منبع : مجله >مشكوة>شماره 82، بداء در قرآن و حديث، محمدرضا عطايى، منابع: تفسیرالميزان، بيروت، 1391ق، ابن كثير، اسماعيل بن عمر، مقدمه سنن ابن ماجه
