تبريزی ـ غلامحسين (1260-1359ش)
آيةالله حاج شيخ غلامحسين تبريزی معروف به “ترک” در يکی از روستاهای شبستر چشم به جهان گشود، نخست در مدرسه طالبيه تبريز علم آموخت، آن گاه به نجف رفت و از خرمن درس آخوند خراسانی و ملا محمد کاظم يزدی و شريعت اصفهانی خوشه برگرفت.
پس از بازگشت به تبريز، به فعاليتهای اجتماعی مذهبی روی آورد و جمعيت “ديانت اسلامی” را بنيان نهاد و به تدريس معارف اسلامی پرداخت. نوآوری او در مقالهنويسی در نشريه “تذکرات ديانتی” تبريز، مايه ستايش وی از جانب علمای قم و مشهد شد. به گفتگوی ميان اديان توجه ويژهای داشت و با برنامههای رضاخان آشکارا مخالفت میکرد. پس از کوچيدن به مشهد، همسر باردارش را در گريز از مأموران کشف حجاب، از دست داد. در مشهد ازدواج کرد و به رويارويی با انديشههای کسروی، که از تبريز با او و افکارش آشنا بود، پرداخت و مدتی نيز مجلات “راحت” و “ندای حق” را در پاسخ شيخ مردوخ کردستانی انتشار داد.
پس از ترور ناکام کسروی که نواب صفوی به مشهد آمد، با کمک حاج شيخ در يکی از روستاهای اين شهر پنهان شد و پس از اعدام نواب، برايش مجلس يادبود گرفت و مسئوليت “مبارزان اسلام” يکی از شاخههای فدائيان اسلام را خود عهدهدار شد.
او که همواره به برپايی نماز جمعه اعتقاد داشت، تا زنده بود، در محراب و منبر نماز جمعه بر مردم امامت داشت، و پس از پيروزی انقلاب اسلامی نيز تنها پس از درگذشت او در سال 1359 بود، که از سوی امام خمينی برای مشهد امام جمعهای منصوب شد.
وی دارای انديشهای بلند، ذهنی پاک و اخلاقی نيکو بود و هرگز از دعا و نيايش و راز و نياز در خلوت، و کمک به بينوايان غفلت نداشت.
روز اول شعبان 1400 ق برابر با 25 خرداد 1359 در مشهد درگذشت و در ضلع شمالی رواق دارالسلام حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.
