او را از ياد نبريد

درك روحيه جوانان و نيكي به آنان
جوان، عنصري فعال و حساس در جامعه است كه حقوق و وظايفي بر او معين است و مي‏تواند، منشأ بسياري از دگرگوني ‏هاي اجتماعي باشد. به همين دليل، بايد بزرگان جامعه و بزرگ‏ترهاي خانواده، از احوال جوان خود جويا و آگاه باشند و هرگز او و حقوق او را از ياد نبرند؛ زيرا رعايت حقوق جوان، در هدايت جوان به سوي انجام دادن وظايفش بسيار مؤثر است. از آن‏جا كه بزرگ‏ترها گاهي نمي‏توانند احساسات جوانان را به خوبي درك كنند، جوانان نيز ناراضي و گاهي معترضند. ازاين‏رو، رعايت روحيات جواني و نيازهاي روحي و جسمي آنان بسيار مهم است. در ميان گروه ‏هاي جامعه، جوانان بيش از گروه‏ هاي ديگر در عرصه اجتماعي، به نيكي و نگاه پر مهر و لطف بزرگ‏ترها نياز دارند. بدون توجه و احسان بزرگ‏ترها، عرصه شكفتن و بالندگي بر جوانان تنگ مي‏شود. امام صادق عليه ‏السلام فرمود: خدا بيامرزد كسي را كه فرزندش را در نيكي و نيكوكاري‏اش ياري كند.آنچه فرزند در توان داشته و انجام داده است، بپذيرد و از آنچه توانايي نداشته است، درگذرد و او را به گناه و معصيت وا ندارد و با مدارا و برخورد سنجيده با او رفتار كند. از آنچه گذشت درمي‏يابيم، خوبي و احسان با جوانان، يكي از راه ‏هاي موفقيت آنان است. پي‏آمد چنين رويه ‏اي، محبت و عشق جوان به خانواده و جامعه است و همه، زاييده برخورد شايسته و صادقانه و نيك جامعه و خانواده با جوان است.

انس و الفت و نيكي كردن به جوانان، يكي از راه‏ هاي كمك به او در رسيدن به رشد و كمال و خوبي‏هاست.

برخورد سنجيده با لغزش‏هاي جوان
دوران جواني، دوران بحران غريزه ‏هاست و بيشتر جوانان در برابر اين نيروي ويرانگر، دچار لغزش و خطا مي‏شوند. در اين حال، به سعه صدر و هدايت بزرگ‏ترها نياز دارند. برخورد ناسنجيده با جوان، به ويژه در عرصه اجتماعي، تأثير منفي فراواني در روحيه فرد دارد و گاهي او را به سرسختي و لجاجت وا مي‏دارد و براي مدت طولاني، از ميدان تربيت دور مي‏سازد. امام علي عليه‏ السلام درباره شيوه برخورد با جوان خطاكار، روش‏هاي تربيتي راه‏ گشايي را يادآور مي‏شود. ايشان مي‏فرمايد: از تكرار عتاب و سرزنش دوري كن؛ زيرا سبب واداشتن بر گناه مي‏شود و ملامت را بي‏اثر مي‏كند. هرگاه جواني را بازخواست كردي، مقداري از گناهان او را ناديده بگير تا مؤاخذه تو، او را به طغيان و لجاجت وادار نكند. زياد عيب‏جو نباش و براي هر لغزشي، در پي ملامت و مؤاخذه نباش.
البته يكي ديگر از راه ‏هاي هدايت نسل جوان، پرهيز ديگران از سرزنش و شماتت اوست. سرزنش بيش از اندازه، برخلاف اصول تربيتي درست است. همچنين ملامت و سركوفت، چيزي جز نصيحت و خيرخواهي است. بنابراين، توجه دادن گناهكار به زيان‏هاي گناه و نهي كردن او از گناه، نه تنها اشكال ندارد، در برخي از موارد روحيه امر به معروف و نهي از منكر، حيات و بالندگي را در فرد و جامعه پديد مي ‏آورد.

زياده ‏روي در سرزنش، آتش لجاجت را بر مي ‏انگيزد. با اين وجود، امر به معروف و نهي از منكر، غير از سرزنش و در جاي خود لازم و ضروري است.

مدارا با جوان
مدارا، از رفتارهاي پسنديده است كه آثار فراوان اخلاقي و تربيتي ميان مردم بر جاي مي‏گذارد و البته از برگزيده‏ هاي رفتار نيك پيامبر خدا “ص” به شمار مي‏رود؛ امام صادق در بيان شيوه هاي تربيتي در برخورد با جوانان چنين مي فرمايد:
آنچه در توان فرزند بوده است، قبول كنيد و از آنچه بر او مشكل بوده است، درگذريد و او را به گناه وا نداريد و با او مدارا كنيد. با جوان با سختي و بي‏تدبيري و ناداني برخورد نكنيد و با او از راه مدارا و سازگاري رفتار كنيد. برخي شرايط رسيدن به درجه مدارا عبارتند از: دوري از عيب‏جويي و ملامت، صبر و تحمل، عفو و گذشت و چشم پوشي به جا و سنجيده كه با رعايت مصلحت و درك نمونه ‏هاي درست آن بايد انجام گيرد. بسيارند سفارشاتي که قهر و قطع ارتباط را به درازا نكشانيد. بايد كريمانه و بزرگوارانه عيب‏ها و لغزش‏ هاي آنان را پوشانيد و از كج‏روي‏ ها، برايشان درس عبرتي سازنده ساخت.

براي هدايت جوانان، به كارگيري روش نرم‏ خويي و مدارا بسيار كارساز است؛ زيرا آنان در پرتو اين روش مي‏توانند، از شكست‏ هاي خود، پل موفقيت براي آينده ‏شان بسازند.

ارزش نهادن به شايستگي ‏هاي جوانان

جوان مي‏خواهد در فعاليت ‏هاي اجتماعي تأثيرگذار و فعال باشد و با همه توان براي پيشبرد فعاليت اجتماعي خالصانه بكوشد. به راستي داشتن روحيه ابراز وجود، يكي از ويژگي‏ هاي رواني افراد است. ازاين‏رو، سياست گذاران اجتماعي نيز وظيفه دارند، از توانمندي ‏هاي او بهره بگيرند و توانايي‏ هاي وي را در چرخه گسترده جامعه به كار اندازند. اين فرصت، زماني به دست مي‏ آيد كه به استعدادهاي نهفته جوان به نيكي توجه شود و ارزشمند به شمار آيد. در حقيقت، محور به كارگيري انسان‏ها در مسئوليت اجتماعي مناسب، شايستگي و شايسته سالاري است. سيره پيامبر اكرم “ص ” در واگذاري مسئوليت‏ها به جوانان، زبان‏زد همگان است.

بهره ‏گيري از نظر جوانان در مشورت‏ ها

جوان عضوي از خانواده است و در مقام وزير و معاون براي والدين به شمار مي‏رود. شخصيت وزيرگونه جوان را نبايد ناديده گرفت، بلكه با مشورت با جوان و نظرخواهي از او، بايد به او ارزش داد و مسئوليت‏ پذيري در زندگي آينده و اداره آن را به او آموزش داد. البته هرگز نبايد در اين باره زياده ‏روي كرد و اختيار خانواده را به طور كامل به او سپرد يا در امور خانواده و اجتماع از پيشنهادهاي او بدون دليل موجه، پيروي كرد. اين موضوع در ضعيف كردن شخصيت جوان يا سركشي او تأثير بسزايي دارد.اين رويه براي جوانان نيز سازنده است، زيرا «فرصت كافي به فرزندان امكان مي‏دهد كه مشكلات خود را با والدين در ميان گذارند، نظر و عقيده خود را آزادانه بيان كنند. انجام دادن اين گونه امور، امنيت خاطر آنها را فراهم مي ‏آورد و رشد آنها را در زمينه‏ هاي مختلف آسان مي‏سازد.

انس و الفت گرفتن با جوان
انس و الفت، حجاب‏ هاي بي ‏اعتمادي را كنار مي‏زند. با اين رويه، جوانان بهتر از گذشته از تجربه بزرگ‏ترها آگاه مي‏شوند و راه درست را از نادرست باز مي‏شناسند. همراهي و هم‏دلي با جوانان، محيط خانه و آموزش را هر چه بيشتر گرم و دوست داشتني مي‏سازد. حال آنكه اگر چنين نباشد، محيط خانه و مدرسه براي جوان، همچون قفس خواهد بود. بنا بر آموزه‏ هاي گران‏ سنگ اسلامي، انس گرفتن و نيكي كردن با فرزندان، از عواملي است كه آنها را به كارهاي نيك فرا مي‏خواند و زمينه هدايت آنها را فراهم مي‏ آورد و ياري‏گر آنها در پرداختن به خير و نيكي ‏ها مي‏شود. بسياري از دختران و پسران، كانون گرم خانواده را رها مي‏كنند، تنها بدان دليل كه از گرماي انس و هم‏دلي پدر و مادرشان با خود بي‏بهره‏اند.

انس و الفت گرفتن با جوان، آثار مفيد تربيتي در پي دارد و از روش ‏هاي آزموده شده در مسير خوشبختي و بالندگي آدمي است.

جوان و حق نظارت و حفاظت او
بدون شك، جوانان وقتي با افراد منحرف فكري يا اخلاقي همراه و هم‏نشين مي‏شوند، خواسته يا ناخواسته از آنان تأثير مي‏پذيرند. بنابراين، بر پدران و متوليان تربيتي جامعه واجب است كه همواره در راه حفظ سلامت شخصيت آنان بكوشند و هشيار باشند. دوستان ناباب، بيشترين تأثير را در انحراف فكري و اخلاقي فرزندان دارند. محيط نيرومند اجتماع قادر است، به آساني جوان را همرنگ خود سازد و خلق و منش خانوادگي او را كه هماهنگ با روش‏ هاي اجتماعي نيست، به دست فراموشي بسپارد. ازاين‏رو، اوليا و مربيان بايد در محيط تحصيل و كار، نظارت و راهنمايي خود را از آنان دريغ ندارند و آنان را در محيط‏ هاي تازه رها نسازند. از ياد نبريم كه شخصيت جوان در اين دوران، در حال شكل‏ گيري است.