تعیین زمان وقوع آخرت

پرسش: آيا مي‏توان وقوع قيامت را برخورد اجرام آسماني دانست و زمان آن را تعيين‏ نمود؟

پاسخ: قرآن كريم، با وجودي كه با قاطعيت و صراحت در مورد اصل وقوع قيامت سخن گفته: وَ إِنَّ اَلدِّينَ لَواقِعٌ‏ (ذاريات [51]/6)؛ اما در علم و اطلاع از جزئيات حوادث آن را منحصراً به خدا نسبت داده است: يَسْئَلُونَكَ عَنِ اَلسَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلاَّ هُوَ ثَقُلَتْ فِي اَلسَّماواتِ وَ اَلْأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلاَّ بَغْتَةً (اعراف/187) 2) يكي از دلايل واضح در خصوص عدم علم موجودات به زمان و كيفيت وقوع قيامت و به ويژه مرحله اوّل آن كه مشتمل بر مرگ عمومي است، آن است كه تحقق اين مرحله با فناي همه چيز همزمان است لذا هيچ موجودي وجود ندارد تا ناظر فناي خود باشد يا فناي ذاتش براي او ظاهر و منكشف گردد. علاوه بر اين كه نظام سببيِ حاكم بر عالم، هنگام وقوع قيامت بر هم خورده و به يك نظام ديگري تبديل شده است. در حالي كه اين علم و احاطه‏اي كه مي‏خواهد به قيامت تعلّق گيرد، خود جزئي از نظام اين عالم است. عبارت آيه شريفه ثَقُلَتْ فِي اَلسَّماواتِ وَ اَلْأَرْضِ‏ و نيز لا تَأْتِيكُمْ إِلاَّ بَغْتَةً به همين نكته اشاره دارد. يعني، آنچه راجع به قيامت است، سنگين است از قبيل ثبوت آن، علم به آن و ويژگيهايش همه بر انسانها و زمين و غيره، ثقيل و سنگين است. همينطور، قيامت بخاطر همان سنگيني و عظمتش است كه به طور ناگهاني پديد مي‏آيد زيرا هيچ وصفي و علامتي از آن ممكن نيست قبلاً معلوم شود و نيز ممكن نيست كه اوّل مقداري از آن ظاهر شود و سپس بقيه آن واقع گردد. لذا پديد آمدنش براي تمامي اشياء، به طور ناگهاني است. برخي هم گفته‏اند سنگيني حادثه از آن جهت است كه در آستانه قيامت، همه كرات آسماني به هم مي‏ريزند: آفتاب خاموش، ماه تاريك، ستارگان بي‏فروغ و اتمها متلاشي مي‏گردند: وَ نُفِخَ فِي اَلصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي اَلسَّماواتِ وَ مَنْ فِي اَلْأَرْضِ‏ (زمر/68) 3) اين حقيقت كه غير از خدا، هيچكس حتّي پيامبر زمان و كيفيت وقوع قيامت را نمي‏داند در آيات ديگري به تصوير كشيده شده است: فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها، إِلي‏ رَبِّكَ مُنْتَهاها (نازعات/43) چون انتهاي دنيا فقط با خداست، توي پيامبر هم نمي‏تواني با كثرت ياد قيامت، به وقت آن علم پيدا كني. نيز در سوره لقمان آيه 34 آمده است: إِنَّ اَللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ اَلسَّاعَةِ 4) نامعلوم بودن زمان و كيفيت وقوع قيامت، داراي اثر تربيتي است زيرا در صورت معلوم بودن آن چنانچه زمانش دور باشد، غفلت همگان را فرا مي‏گيرد و اگر نزديك باشد، پرهيز از بديها به شكل اضطرار و دور از آزادي و اختيار در مي‏آيد. 5) با وجود نامشخص بودن زمان وقوع قيامت، تعابير قرآن حاكي از آن است كه عمر كوتاه دنيا و همچنين دوران برزخ به قدري سريع طي مي‏شود كه به هنگام وقوع قيامت، انسان‏ها فكر مي‏كنند تمام اين دوران چند ساعتي بيش نبود.