پرسش. نظر اسلام در مورد خواب هايي كه انسان ميبيند، چيست؟
پاسخ: اصل رؤيا و خواب ديدن از نظر اسلام، مورد تأييد است؛ چنانكه در سوره يوسف و نيز در داستان ذبح اسماعيل آمده است:
إِنّي أَري فِي المَنّامِ أَنّي أَذْبَحُكَ. (صافات: 102)
همانا من در خواب ميبينم كه تو را ذبح ميكنم.
اينها رؤياهاي صادقانهاند كه چون پيامبران در خواب ميبينند استثناءاً تكليفآور است. البتّه رؤياهاي صادقه، بهطور كلي و چگونگي تشخيص آنها بحث مفصلي ميطلبد؛ چرا كه بايد تحليل و بررسي شود تا مشخص گردد كدام يك از انواع رؤياها به حقيقت نزديكتر است.
در مورد اقسام رؤيا روايتي از امام صادق عليهالسلام است:
رؤيا به سه قسم است: مژده از سوي خداوند به مؤمن، ترساندني از سوي شيطان و خوابهاي پريشان. ( الكافي، ج 8، ص 90.)
اگر انساني با شكم سير بخوابد يك سوم از ساعت خوابش تحت تأثير فعاليت هاي معده است و دچار خواب پريشان (اضغاث احلام) ميشود. يك سوم ديگر از مدت خواب به رؤياهايي ميگذرد كه ترجمان و بازگو كننده حوادثي است كه انسان در روز ميبيند. تنها در يك سوم باقي مانده است كه روح از تأثير معده و از تأثير خاطرههاي حوادث روز آزاد ميشود. البته هر چه روح انسان مصفاتر و تزكيه شده تر باشد، به همان نسبت به واقعيت نزديكتر است امّا به هر حال نوع خوابها در يك سوم پاياني صحيحتر است.
نكته ديگر آنكه چون شيطان در هنگام اذان و بعد از آن، فعاليتهاي خود را نسبت به انسان بيشتر ميكند كه انسان را به خواب بياندازد تا براي نماز خواندن بلند نشود، بعيد نيست رؤياهايي كه شخص در آن زمان ميبيند، تحت تأثير شيطان باشد. از اين رو شهرت يافته است كه رؤيا بعد از اذان صبح صحت ندارد. امّا اين مطلب كليت ندارد و در همه موارد صادق نيست.
امر ديگري كه شهرت يافته، اين است كه خواب زن تعبيري برعكس دارد؛ بعضيها نظرشان بر اين تعلق گرفته است كه با توجه به روحيه احساسي و عاطفي بانوان كه در عالم رؤيا هم تأثير ميگذارد و خوابها نيز احساسي ميشوند و از عالم واقع فاصله ميگيرند پس خواب آنها تعبيري برعكس را مي طلبند، به خلاف مردها كه منطقيتر و معقولترند اما اين مطلب نيز كليّت ندارد؛ براي نمونه در تاريخ آمده است قبل از فتح خيبر، صفيّه از قوم يهود خواب ديد كه ماه وارد حجره او شد. معبّر براي او تعبير كرد كه تو همسر حاكم حجاز (حضرت محمد صلي الله عليه و آله) خواهي شد. بعد از فتح خبير ـ چنين شد. (بحارالانوار، ج 21، ص 5 ـ 6.)
امّا برقرار كردن ارتباط بين آنچه در خواب ميبيني و آنچه تعبير خواب محسوب ميشود، كار معبّر است و بستگي به جنسيت كسي كه خواب ميبيند، ندارد.
چند توصيه در خواب و تعبير آن گفته شود:
1ـ اگر خواب بدي ديدي نه خودتان تعبير كن و نه براي ديگران نقل كن بلكه تفأل به خير بزن و صدقه بده.
2ـ اگر خواب خوشايندي ديدي، تنها براي مؤمني تعريف كن كه حسادت نداشته باشد و بهرهاي از حكمت داشته باشد.
3ـ تعبير خواب در آنچه كه اتفاق خواهد افتاد، نقش آفريني ميكند و آنچه تعبير شد به همان شكلي كه تعبير شده است، واقع خواهد شد.
4ـ اينكه برخي كم خواب ميبينند دليل بر اين است كه او از خواب هاي پريشان شيطاني بهسبب ذكر خدا فاصله گرفته است. در اين صورت اگر رؤيايي ببينند احتمال اينكه از رؤياي صادقه باشد بيشتر است. كسي كه بر علم او افزوده شود و فهم و بصيرتش بيشتر گردد، خوابهاي پريشان كمتري ميبيند؛ چنانكه افزايش ايمان موجب ميشود كه بعد از بيداري بسياري از خواب هاي پريشان را فراموش گردد.
