معنای صبر

پرسش  ـ مفهوم و معناي واقعي صبر را توضيح دهيد.
پاسخ ـ واژه صبر در زبان قرآن عبارت است از اينكه انسان براي رسيدن به خشنودي خداوند، سختي‏ها و مشكلات را بر خويشتن هموار گرداند؛ چنان كه اين معنا از آيه شريفه      «وَالَّذينَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ رَبِّهِمْ…»    (رعد13، آيه 22.)    به خوبي استفاده مي‏شود.    (يوسف قرضاوي، سيماي صابران در قرآن، ترجمه محمد علي لساني فشاركي تهران: بنياد قرآن، بي‏تا ص 22.)    علامه طباطبايي(ره) در اين زمينه مي‏فرمايد:    
صبر يعني خود داري كردن از جزع و نا شكيبي و از دست ندادن امر تدبير.   ( الميزان، ج 2، ص 242.)  
تبيين بيشتر مفهوم صبر مستلزم بيان چند نكته است:
1 . صبر از ويژگي‏ هاي انسان است. حيوانات به دليل فقدان عقل، صد در صد محكوم غرائزشان بوده و فرشتگان نيز به‏دليل فقدان غرايز و تمايلات نفساني،پيوسته در طاعت الهي‏ اند،اما اين انسان است كه به جهت صف‏آرايي عقل و نفس در وجود خويش، مي‏تواند در پرتو صبر و مقاومت در برابر تمايلات نفساني، به عالي‏ترين مدارج كمال نايل شود.

2 . هرچند ماهيت وحقيقت صبر همان خويشتنداري است، اما قلمرو آن بسيار وسيع است؛ چنان كه غزالي مي‏گويد:
اگر شكيبايي در برابر شهوات جنسي و شكمبارگي باشد، عفت نام دارد؛ اگر شكيبايي در برابر مصائب روزگار باشد، صبر نام دارد كه ضد آن جزع است… اگر شكيبايي در برابر ثروتمندي و مال و مكنت باشد، ضبط نفس نام دارد (ظرفيت داشتن و خود را گم نكردن) كه ضد آن حالتي است كه «بَطَر» نام دارد؛ اگر شكيبايي در صحنه كارزار و ميدان جنگ باشد شجاعت و دليري نام دارد… اگر شكيبايي در هنگام خشم و شعله كشيدن غضب باشد، حلم ناميده مي‏شود و…   ( سيماي صابران در قرآن، ص 24. ) 
پيامبر اكرم(ص) در بياني جامع، محورهاي اساسي صبر را اين چنين بيان فرمود:
صبر سه گونه است: صبر بر مصيبت، صبر بر اطاعت از دستورات الهي و صبر در برابر گناه و معصيت    (كافي، ج 3، ص 147.)   
3 . پشتوانه اصلي صبر، ذكر و ياد خداوند در تمامي حالات است؛ چون صبر، بيانگر آرامشي است كه صبركننده از آن برخوردار است و شكي نيست كه اين آرامش فقط در سايه ياد خدا تحقق خواهد يافت كه:اَلا بِذِكْرِ اللّه‏ِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ       ( رعد 13، آيه 28.) 
امام حسين(ع) نمونه ممتاز صبر و بردباري است. آن حضرت در روز عاشورا هرقدر تنهاتر مي‏شد، چهره ‏اش برافروخته تر مي‏گشت و توكل بر خدا را فراموش نمي‏كرد و بر مصيبت و بلايي كه بر ايشان وارد مي‏شد صبر مي‏كرد و تا لحظه شهادت به رضاي خداوند راضي بود.

4 . انسان صبور كسي است كه در برابر تمايلات و رفتارهاي خويش، با تدبير و برنامه‏ريزي عمل نموده و از هر نوع حركت نسنجيده پرهيز كند.
صبر در راه خدا، كليد فتح و پيروزي و جلب كننده امدادهاي غيبي است، چنانكه خداوند متعال به مجاهدان مي‏فرمايد: «آري، اگر صبر كنيد و پرهيزكاري نماييد و با همين جوش [و خروش] بر شما بتازند، همان‏گاه پروردگارتان شما را با پنج هزار فرشته نشاندار ياري خواهد كرد   ( آل عمران 3، آيه 125.)   ».