یهودی

واژه انگلیسی Jew از یک واژه لاتین، که به نوبه خود خاستگاهش واژه عبری «یهودی» به معنای «از قبیله جودا (یهودا) است، اخذ شده است. از زمان شورش یربعام (Jeroboam)، میان دو پادشاهی خاندان داوود، پادشاهی شمالی موسوم به «اسرائیل» و پادشاهی جنوبی موسوم به یهودیه، انشقاق ایجاد شد. پادشاهی جنوبی در یهودیه، سرزمین قبیله یهودا، مستقر بود. بعد از استیلای آشوریان بر پادشاهی شمالی، اسباط ده گانه از هم پاشیدند و تمامی افراد این اسباط از هر تبار و دیاری نام «یهودا» و در نتیجه «یهودیان» را اختیار کردند. در کتاب استر (۲ : ۵) از مُردخای به یهودی (Jew) نام برده شده، با آن که او از قبیله بنیامین بود. در تلمود (مگیلا ۱۳ الف) در تفسیر این آیه آمده است: مُردخای یهودی خوانده شد، چون هر کسی که بت پرستی را رد کند یهودی نامیده می شود. این موعظه تلمود در زمان های متأخرتر راه شناسایی یهودیان شد; گویا یهودی، فارغ از این که یهودی چه مقدار در مسیر همگونی با قوم گام برداشته است، به شرط آن که بت نپرستد و به خدای یکتا اعتقاد داشته باشد، همچنان یهودی است; اگرچه از نظر هلاخا، یهودی حتی زمانی که به دین دیگری در می آید باز شأن یهودی بودنش باقی است، و یک اصل کلی می گوید «یکبار یهودی بودن {یعنی} برای همیشه یهودی ماندن».
بر اساس قانون بازگشت دولت اسرائیل، تمامی یهودیان از حق شهروندی اسرائیل برخوردارند. مشکل در جایی بروز می کند که بخواهیم یهودی بودن را مطابق این قانون تعریف کنیم. مطابق هلاخای سنتی، شأن یهودی فرد به یکی از دو عامل بستگی دارد: یهودی بودن مادر یا گرویدن به آیین یهود. از این رو، بچه متولد از مادر یهودی و پدر غیریهودی، یهودی محسوب می شود و در صورت عکس، بچه غیریهودی است. غیریهودی نیز اگر مطابق روش هلاخا به آیین یهود درآید، یهودی خوانده می شود. علاوه بر این، همان گونه که در بالا اشاره شد، یهودی هرگز شأن یهودی بودنش را از دست نمی دهد، اگرچه به آیین دیگری درآید. این مسئله اجرای قانون بازگشت را با مشکلات خاصی مواجه ساخت. یک کشیش مسیحی به نام پدر دانیال، که یهودی متولد شد و بعد به آیین مسیحیت گروید، ادعا کرد که به عنوان یک یهودی شهروند اسرائیل است. (البته به غیریهودی نیز می شود شهروندی اعطا کرد اما پدر دانیال با استناد به قانون بازگشت این حق را ادعا کرد.) دادگاه اسرائیل با اکثریت آرا این حق را برای پدر دانیال نشناخت، با این استدلال که مبنای قانون بازگشت گفته های هلاخا نیست، بلکه ذهنیت کسانی است که این قانون را وضع کرده اند. آنان به احتمال زیاد، در نظر نداشتند که این قانون شامل یهودیانی شود که به آیین دیگری در آمده اند. وضعیت کسانی که بدون رعایت درست هلاخا از سوی حاخام های اصلاح طلب به یهودیت گرویده اند، چگونه است؟ در این باره می توان گفت گرچه به لحاظ هلاخایی این افراد یهودی نیستند، اما از نظر واضعان قانون بازگشت، به احتمال زیاد، یهودی محسوب می شوند. تمامی این مسائل زمینه ساز این بحث شد که یهودی به چه کسی گفته می شود، اگرچه تعداد افرادی که با چنین مشکلی مواجه اند بسیار اندک است. در مجموع، با این که به این مشکل به قدر کافی توجه شده است، اما هنوز صدای اعتراضاتی بلند است که خواهان تفسیر قانون بازگشت مطابق دسته بندی هلاخا هستند.
مشکل دیگری که همه یهودیان، نه فقط یهودیان سرزمین های اشغالی، با آن مواجه اند، زمانی بروز کرد که شماری از حاخام های اصلاح طلب ایالات متحده امریکا مقوله جدید نسب پدری را مطرح ساختند. آنان بر این امر حکم دادند که اگر یکی از والدین بچه، پدر یا مادر، یهودی باشد فرزند یهودی است. حاخام های ارتدکس آشکارا انحراف از هلاخا را در این مسئله محکوم می کنند و برای یهودی خواندن فرزند متولد از پدر یهودی و مادر غیریهودی، به آیین یهود درآوردن فرزند را مطابق رویه هلاخایی، لازم می شمارند.
منابع:
1. فصلنامه هفت آسمان، شماره هشتم، برگرفته از Oxford Concise Companion to the Jewish Religion، ترجمه باقر طالبی دارابی