پرسش . پل صراط را توضيح دهيد.
پاسخ: يكي ديگر از مواقف قيامت كه خود مركب از مواقف متعددي ميباشد، صراط است، و آن پلي بر روي جهنم كه از مو باريكتر و از شمشير تيزتر است. پيامبر اكرم(ص) فرمود: « ان علي جهنم جسراً ادق من الشعر واحد من السيف» (ميزان الحكمه ج 5 ص 338.) . تمام انسانها از اين پل عبور ميكنند. قرآن ميفرمايد: «وَإِن مِّنكُمْ إِلاَّ وَارِدُهَا كَانَ عَلَي رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيّاً ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيّاً» (مريم: 71 و 72) همه شما وارد جهنم ميشويد. اين امري است حتمي و فرماني است قطعي از پروردگارتان؛ سپس آنها كه تقوا پيشه كردند از آن رهايي ميبخشيم و ظالمان را در حالي كه به زانو درآمده رها ميسازيم. انسانهاي نيك و مومن با سرعث ميگذرند و وارد بهشت ميشوند ولي افراد بد و كافر از آن لغزيده و به جهنم سقوط ميكنند.
در آن پل ايستگاههاي متعددي است از قبيل: موقف نماز، روزه، زكاه، صله رحم و… و مهمترين موقف در آن موقف ولايت است؛ چنانكه در دنيا چنين است. در حديثي از پيامبر(ص) آمده است: « اذا كان يوم القيامه و نصب الصراط علي جهنم لم يجز عليه الا من كان معه جواز فيه ولايه علي بن ابي طالب(ع)» (بحار ج 8 ص 68 ح 11.) در روز قيامت هنگامي كه صراط بر روي جهنم نصب ميشود تنها كساني از آن عبور ميكنند كه جواز عبور داشته باشند. آن جواز، ولايت علي ابن ابيطالب عليه السلام است. دليل مطلب نيز روشن است؛ خط ولايت در دنيا همان خط مستقيمي است كه از مو باريكتر و از شمشير تيزتر است و به جز همين صراط مستقيم بقيه خطوط و راهها خطوط كج و منحرفاند. حال كسي كه در دنيا باورها و اعمال و رفتار خود را با ميزان الاعمال تنظيم كرده در آخرت هيچ مشكلي نخواهد داشت و با سرعت برق از روي صراط عبور خواهد كرد و اصولاً صراط همان طريق به سوي معرفت الهي است كه در ايمان و عمل انسان تجلي ميكند.
ايمان و عمل تنها گرد محور ولايت تبلور مييابد. اين مطلب را در حديث جالبي مفضل بن عمر از امام صادق عليه السلام نقل كرده است. ميگويد: از امام درباره صراط پرسيدم. حضرت فرمود: صراط همان معرفت خداوند متعال است. آنگاه افزود: « هما صراطان: صراط في الدنيا و صراط في الاخره فاما الصراط الذي في الدنيا فهو الامام المفروض الطاعه من عرفه في الدنيا و اقتدي بهداه مر علي الصراط الذي هو جسر جهنم في الاخره و من لم يعرفه في الدنيا زلت قدمه عن الصراط في الاخره فتردي في نار جهنم» (معاني الاخبار ص 32 ح 1.) دو صراط وجود دارد: صراطي در دنيا و صراطي در آخرت و اما صراط در دنيا همان امام واجب الاطاعه است. هر كس او را بشناسد و از هدايت او پيروي كند از صراطي كه همان پل بر روي جهنم است در آخرت عبور ميكند و هر كه او را در دنيا نشناسد قدمش بر صراط آخرت ميلغزد و در آتش جهنم سقوط ميكند.
در زمينه بحث از عوامل سقوط، علت سردي و خاموشي جهنم هنگام عبور مومن، و شعله كشيدن هنگام عبور كافر و معاند، تعداد و كيفيت مواقف، فلسفه وجودي آن، آثار تربيتي ايمان به اين موقف و… نكات جالب و قابل توجه فراواني در آيات و روايات وجود دارد كه براي رعايت اختصار از ذكر آنها صرفنظر ميشود و در اينجا تنها يك روايت نقل ميشود كه بيانگر چند نكته است:
1. عبور از صراط براي همه يكسان نيست؛ بلكه بر حسب چگونگي معتقدات و ميزان و كيفيت مكتسبات نفساني و اعمال با هم متفاوتند.
2. مواقف صراط به منزله ايستگاههاي بازرسي است كه نوعي حسابرسي و مجازات يا پاداش محسوب ميشود.
3. چون مومن با آتش و عذاب سنخيت ندارد، آتش در مقابل نور او ياراي مقاومت را ندارد و سرد و سلامت خواهد شد ولي كافر چون با آتش سنخيت دارد و اصولاً آتش گيره جهنم محسوب ميشود در هر موقف كه به سبب نافرماني خدا، مستحق سوختن شده است، خواهد سوخت. مثلاً اگر كسي با تارك الصلوة بودن استحقاق عقاب پيدا كرده است در موقف صلوه طبعاً خواهد سوخت.
4. نكته قابل توجه ديگر اين كه راه بهشت از داخل جهنم ميگذرد و انسان تا از سختي و شدائد و كوره هاي آزمايش سوزان نگذرد به بهشت سعادت و آرامش و صفا و آسايش نخواهد رسيد.
حديث چنين است: امام صادق عليه السلام فرمود: « منهم من يمرمثل البرق و منهم من يمر مثل عدو الفرس و منهم من يمر حبواً، و منهم من يمر مشيا و منهم من يمر متعلقا قد تاخذ النار منه شيئاً و تترك شيئاً» (امالي الصدوق مجلس 33. ) هنگام عبور از صراط و ورود به بهشت، انسانها متفاوتند: بعضي مانند برق از آن ميگذرند و بعضي همچون اسب تندرو و بعضي به دو و برخي همچون پيادگان و بعضي وارونه و آويزان از آن عبور ميكنند در حالي كه گاهي آتش جهنم چيزي از آنها ميگيرد و قسمتي از آنها را ميسوزاند. از حديث نكته ديگري نيز استفاده ميشود و آن، اين كه سبكبالان همچنانكه در دنيا با سرعت به مقصد ميرسند در آخرت نيز چنيناند و سنگين باران كه بارهاي گران بر دوش حمل ميكنند در آنجا گرفتارند.
