تجسم برزخی اعمال

پرسش . تجسم برزخي اعمال انسان را شرح دهيد. 

پاسخ: عالم برزخ ـ چنانكه گذشت ـ ملكوت و باطن و حقيقت اين عالم است چنانكه هر موجود علاوه بر صورت مادي و محسوس و ظاهري خود، يك باطن و يك حقيقت و يك چهره ملكوتي دارد كه اين چهره براي ما قابل ادراك نيست. مثلاً «غيبت» يك صورت ظاهر دارد كه همان سخن گفتن پشت سر برادر مومن جهت تنقيص او است. ولي ملكوت غيبت به تعبير قرآن كريم «خوردن گوشت برادر مرده انسان» است. مي‏فرمايد: « وَلاَ يَغْتَب بَعْضُكُم بَعْضاً أَيُحِبُ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ» (حجرات: 12) بعضي از شما از بعض ديگر غيبت نكند، آيا هيچيك از شما دوست دارد گوشت مرده برادرش را بخورد؟ از آن اكراه داريد. و از خدا پروا داشته باشيد كه خداوند تواب و رحيم است. 
   
نكته قابل توجه اينكه زشتي غيبت در آيه كريمه به خوبي تصوير شده است. زيرا: 1. انسان خوردن گوشت مردار را ناخوش مي‏دارد؛ هر چند مردار برّه‏اي چاق باشد. 2. در بين مردارها، مردار انسان تنفرآورتر و وحشتناك‏تر است. 3. اگر مرده برادر انسان باشد خوردن گوشتش بسيار زشت‏تر است. 4. در حالي كه غذاهاي پاك و حلال در اختيار انسان است مردار خوري بسيار ناپسند است. يعني قرآن چهره زشت غيبت را به شكل زشتي به توان چهار معرفي كرده است. به هر حال اين ملكوت و حقيقت غيبت است. همچنين قرآن كريم حقيقت خوردن مال يتيم را خوردن آتشي معرفي مي‏كند كه به زودي از درون انسان شعله‏ ور مي‏شود: « إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَي ظُلْماً إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَاراً وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيراً» (نساء: 10) هر چند در دنيا نيز افراد معدودي هستند كه چشم برزخي دارند و مي‏توانند ملكوت اشياء را مشاهده كنند. چنانكه ائمه عليهم السلام گاهي به بعضي از صحابه ديد برزخي بخشيدند؛ ولي انسانها نوعاً قادر نيستند در دنيا به باطن اشياء راه پيدا كنندو ملكوت اشياء را مشاهده كنند؛ ولي پس از مرگ همه اين قدرت را پيدا مي‏كنند و حقيقت همه چيز را چنانكه هست مشاهده مي‏كنند. دراين حال باورها و اعتقادات صحيح، صفات و خصلتهاي پسنديده و اعمال صالح خود را در بهترين چهره‏ها و زيباترين صورتها و خوشبوترين بوها مجسم مي‏بينند؛ چنانكه عقايد نادرست و رذايل اخلاقي و اعمال ناپسند و گناهان خود را در زشت ترين چهره‏ها و متعفن ترين بوها مشاهده مي‏كنند. نماز و روزه و حج و ساير اعمال صالح از يك طرف و ما فوق همه اينها ولايت اهلبيت عليهم السلام به عنوان برترين اعتقاد نزدش حاضر شده و از او در مقابل خطرها و آزار شياطين دفاع مي‏كند.

ابوبصير از يكي از صادقين عليهما السلام نقل مي‏كند كه فرمود: وقتي مومن دفن شد، شش چهره زيبا با او وارد قبر مي‏شود. يكي در جانب راست و ديگري در سمت چپ، سومي روبرو و چهارمي پشت سر و صورت پنجمي در پايين پاي او مي‏ايستند و يكي از آنها (آخري) كه از همه زيباتر است در بالاي سرش مي‏ايستد. به اين ترتيب او را از هر طرف محافظت مي‏كنند. آنگاه آنكه از همه زيباتر است از بقيه مي‏پرسد شما كيستيد؟ خداوند جزاي خير به شما دهد. آنكه در سمت راست مرده است مي‏گويد: من روزه هستم. آنكه پشت سر او است، مي‏گويد: من حج و عمره اويم. آنكه در پايين پايش ايستاده مي‏گويد: من نيكيهاي او به برادران ديني‏اش هستم. سپس آن پنج صورت از آن چهره نوراني مي‏پرسند: تو كيستي كه از همه ما زيباتر و خوشبوتر و با هيبت‏تر هستي؟ او گويد: من ولايت آل محمد(ص) هستند.   ( بحار ج 6 ص 234. )   بايد توجه كرد كه اولاً: ملكوت اعمال فوق، نماز، روزه و… و اعتقاد به ولايت اهلبيت در دنيا نيز همان نقشها و چهره‏ ها را دارند. ثانياً: اعمال قبيح و باورهاي باطل نيز چنين‏اند. بعضي چهره‏هايي بس قبيح و زشت و سختي دارند؛ همانند مارهاي بسيار خطرناك. شيخ بهائي(ره) مي‏گويد: بعضي اصحاب در مورد كلام حضرت كه فرمود: نود و نه مار عظيم بر مرده متوكل مي‏شوند گفته‏اند شايد مراد رذايل اخلاقي او هستند كه در قبر در اين چهره ظاهر شده ‏اند( ر.ك، بحار ج 6 ص 219.) 
 
از امير المومنين عليه السلام نقل شده است كه فرمود: اگر انسان دوستان خدا باشد، در قبر شخصي نزد او مي‏آيد كه زيباترين چهره‏ها و خوش بوترين و خوش جامه ترين افراد است و به او مي‏گويد: بشارت باد بر تو به خاطر نسيم‏هاي روح افزاي الهي و گلهاي خوشبو و بهشت پر نعمت؛ مقدمت مبارك باد! وليّ خدا مي‏پرسد تو كيستي؟ گويد: من عمل نيكوي تو هستم كه از دنيا به سوي بهشت آمده‏ام. و اگر شخص از دشمنان خدا باشد، كسي نزد او مي‏آيد كه بدلباس‏ترين و بدبوترين خلق است و به او مي‏گويد: بر تو باد به آب جوشان و ورود به دوزخ…    (تفسير الميزان ج 1 ذيل آيات 153 تا 157 بقره. )  

نه تنها اعمال انسان در برزخ اين گونه تجسم مي‏يابند كه عقائد انسان نيز چنين هستند. در حديثي از امام صادق عليه السلام آمده است كه آن چهره به شخص مي‏گويد: من رأي و اعتقاد صحيح و پسنديده‏اي هستم كه به آن معتقد بودي و عمل صالحي كه انجام مي‏دادي. (وافي ص 94 به نقل از كافي.)  و (در اين مورد روايات و اتفاقاتي كه براي بعضي افراد افتاده زياد است. به كتابهاي بحار ج 6 ، محجة البيضاء ج 5 و كتابهايي كه در زمينه معاد نوشته شده است مراجعه كنيد.)