اعجاز پيامبران به اذن خداست

 
در قرآن كريم از كلمه‌ي‌ “معجزه” استفاده نشده و به جاي آن كلمه “آية” بكار رفته است و آيات اعجازي پيام آوران الهي، برخي ابتدائاً و همراه وحي و رسالت به آنان داده شده و گاهي به درخواست مردم. گاهي نيز براي خاتمه بخشيدن به درگيري مردم با پيامبران و به نام “عذاب” ظاهر مي شده است. در آيات گوناگون قرآن كريم، بر اين اصل كلّي تأكيد شده كه هيچ پيامبري. هيچ آيه و معجزه اي را به نحو استقلال نمي آورد و همه‌ي‌معجزات، به اذن خداوند صورت مي گيرد: “وما كان لرسولٍ أن يأتي باية إلاّ بإذْن الله”( سوره‌ي‌ غافر، آيه‌ي‌ 78) يعني براي هيچ رسول و فرستاده‌ي‌ خداوند ممكن نيست كه بتواند آيتي را بي اذن خداوند بياورد. از اين كريمه و ديگر آيات مشابه به دست مي آيد كه اولاً، پيامبرانند كه معجزه را مي آورند و نقش حقيقي در اعجاز دارند و از اين جهت اسناد اعجاز به پيامبران، اسنادي حقيقي است؛ زيرا اين كار حقيقتاً فعل آنهاست.
و ثانياً، در عين حال كه اعجاز فعل پيامبران است، استقلال در اين فعل ندارند و بايد به اذن الهي صورت گيرد. “اذن” يعني رفع منع و برطرف نمودن مانع پيامبران اقتضاي فعل اعجاز را دارند (البته با عنايت الهي) و رفع منع و مانع اعجاز را از خداوند دريافت مي كنند. به عنوان نمونه، خداي سبحان در مورد عيساي مسيح(عليه السلام) مي فرمايد: “وإذ قال الله يا عيسي بن مريم اذْكر نعمتي عليك وعلي والدتك إذ أيّدتك بروح القدس تكلّم الناس في المهْد وكهْلاً وإذ علّمتك الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيل وإذْ تخْلق من الطين كهيئة الطير بإذْني فتنفخ فيها فتكون طيراً بإذني وتبري‌ي‌ الاكْمَهَ والأبرص بإذني وإذ تخرج الموتي بإذني) سوره‌ي‌ مائده، آيه‌ي‌ 110 ): اي عيسي، تو در گهواره حقيقتاً با مردم سخن گفتي، اين سخن گفتن تو به تأييد من بود و تو كتاب و حكمت و تورات و انجيل را مي دانستي، ولي اين دانستن به تعليم من بود و اگر از گِل، حيواني به صورت پرنده خلق كردي، اين خالق بودن تو، به اذن و اجازه‌ي‌ من بود و اگر كور نابينا و مريض مبتلا به برص را شفا دادي و مردگان را زنده ساختي،همگي به اذن من بود. پيامبران، مظاهر اسماي فعليّه‌ي‌ حق بنابراين، اعجاز حقيقتاً فعل انبياست و آنها اقتضاي آوردن اعجاز را دارند، البتّه بديهي است كه همان اقتضايي هم كه دارند، به لطف و عنايت الهي است و به صورت مظهريّت است نه استقلال؛ بدين معنا كه خالق بودن و شافي بودن، از اسماي ذاتيّه‌ي‌ خداوند متعالي نيست بلكه از اسماي فعليّه‌ي‌ حقّ است و اسماي فعليّه هم “مظهر” مي خواهند، و آن واسطه اي كه “فعل” از او صادر مي شود، “مَظْهرِ” آن “اسم است اين بيان كه مورد تأييد عقل و نقل است، تفسير سخناني است از قبيل “نحن والله الأسماء الحسني” كه از ائمّه‌ي‌ معصومين(سلام الله عليهم اجمعين) نقل شده است و معنايش آن مي شود كه آن ذواتِ مُطَهّر، مَظْهِر اسماي فعليّه‌ي‌ خداوندند. اعجاز فعل حقيقي پيامبران
از اين بيان روشن مي شود كه سخن كساني كه مي پندارند انبيا هيچ گونه مدخليّتي در اعجاز ندارند و تنها واسطه‌ي‌ ابزاري بين حق و خلقند نه مبدأ فاعلي قريب، سخن نادرستي است. اينان فكر مي كنند كه اسناد دادن معجزات به پيامبران، اسنادي مجازي است و اعجاز، فعل حقيقي آنان نيست و اسناد حقيقي تنها به خداوند اختصاص دارد. مي گويند كه فعل اعجاز آميز فقط، از خداوند صادر شده است، ولي مردم در ظاهر مي‌بينند كه از پيامبران صادر مي شود. در نظر چنين افرادي، پيامبران مانند بلند گويي هستند كه صداي صاحب صدا را به ديگران مي رسانند و هيچ نقشي در صدا ندارند مگر آنكه آن را به ديگران مي رسانند، سابقاً در تشبيه انبيا(عليهم السلام) به بلندگو، تذكّر داده شد كه مثال مزبور از تمام جهات با ممثّل مطابق نيست بلكه آنها مبدأ حقيقي فعل و كلام اند، ليكن مبدأ قريب نه به عنوان ابزار محض، و اين سخن كه آنان وسيله‌ي‌ صرفند، ناتمام است؛ زيرا پيامبران سخنگويان حقّند و اگرچه پيام الهي را به اذن خداوند به ديگران مي رسانند ولي آن پيام را به عنوان مظهر خداوند، به ديگران مي رسانند.
از اين رو صدور آيات الهي از زبان و جوارح پيامبران، صدوري حقيقي است و از خود آنان است. چون پيامبران و امامان معصوم(سلام الله عليهم) به سبب مظهر بودن براي خداي سبحان، قدرتي را از خداوند دريافت نموده اند كه حقيقتاً در طبيعت و تكوين، تأثير مي گذارند؛ مرده را زنده، مي كنند، بيمار بي درمان را شفا مي دهند و درخت پژمرده را سرسبز مي‌كنند.همانطور كه علل و اسباب ديگر، به اذن خدا، منشأ حقيقي پيدايش آثار تكويني‌اند، اولياي الهي نيز به اذن خدا واجد تأثير تكويني‌اند و به همان وجه كه جرْي عادي اشعري ناصواب است بلكه پديدآمدن هر چيزي به علّت قريب آن شيء وابسته است، تحقّق معجزه نيز به سبب قريب آن كه روح منزّه وليّ خداست مرتبط است.(1)