به خواب اطرافیان آمدن پس از مرگ

پرسش: آيا انسان پس از مرگ مي‏تواند به خواب اطرافيان بيايد و مطالبي بيان نمايد؟

پاسخ: نكاتي درباره خواب: 1) گرچه گروهي از دانشمندان و به ويژه انديشمندان غربي براي خواب ارزش علمي قائل نيستند اما برخي از انديشمندان و فلاسفه روح ‏شناس براي برخي از خواب‏ هاي انسان از آن جهت كه از حوادث مربوط به آينده و امور پنهاني خبر مي‏دهد حقيقت قائل‏ اند. 2) خواب يك امر ادراكي و لذا قوه خيال انسان كه از قواي دائما “فعال انسان است گاهي در آن تأثير مي‏گذراد. فرآيند تأثير فوق بدين شكل است كه يا قوه مذكور حوادث خارجي را انسان با آن‏ها در تماس بوده به هنگام خواب به او مي‏نماياند و يا اين كه قوه خيال از سجايا و خلقيات انسان متأثر مي‏شود. مثلا “كسي كه در بيداري دچار عشق و محبت به شخص شده و يا عملي را دوست مي‏دارد به طوري كه هيچگاه از ياد آن غافل نيست در خواب هم همان شخص يا همان چيز را مي‏بيند. يا شخص ضعيف النفسي كه در بيداري همواره دچار ترس و وحشت است به طوري كه با شنيدن صدائي – مثلا” – خيال‏هاي متعددي به او دست مي‏دهد و امور هولناكي در نظرش مجسم مي‏شود در خواب هم اين گونه امور را مي‏بيند. 3) به جهات مذكور در بند قبل اغلب رؤياها از تخيلات نفساني است كه يا منشأ طبيعي خارجي دارد و يا داخلي اخلاقي كه وجود چنين زمينه‏هائي نفس را به تخيل وا مي‏دارد و در خواب همان‏ها را در خودش حكايت مي‏كند. كساني كه ارزش علمي خواب را انكار كرده‏اند نيز به همين علت مي‏باشد. يعني خواب همين عوامل است كه در قوه خيال انسان تأثير مي‏گذارد. 4) عليرغم وجود چنين زمينه‏هايي براي خواب نمي‏توان به كلي حقيقت خواب را رد كرد زيرا رؤياهاي صادق و كاشف از حقيقت هم داريم كه قابل انكار نيست. خوابهايي كه به هيچ سبب خارجي يا طبيعت داخلي انسان مربوط نيست. ب) نكاتي درباره خواب مردگان 1) خواب اساسا” مربوط به عملكرد نفس مجرد است. تجرد نفس او را با عالم فرا مادي يعني عالم مثال يا عالم عقل مرتبط مي‏سازد[ در عالم مثال كه اولين عالم فوق طبيعت است صور اشيأ بدون ماده وجود دارد كه سبب نزول حوادث عالم طبيعت است. عالم عقل هم فوق عالم مثال است كه در آن حقايق اشيأ و كليات آن‏ها بدون ماده و صورت وجود دارد و سبب عالم مثال است‏]. 2) هر چه نفس كاملتر باشد امكان ادراك مجردات عقلي براي او بيشتر فراهم مي‏گردد به طوري كه علل موجودات را همان گونه كه هست درك مي‏كند. در غير اين صورت فقط در حد تخيل حقيقت موجودات را درك خواهد كرد. به همين دليل خواب‏هاي صادق فقط در نفوس سليم و متخلق به صدق و صفا رخ مي‏دهد. 3) نفس پس از ايجاد ارتباط با عالم غيب آن چه را كه در اين عالم مشاهده كرده است در قالب مثال بيان مي‏كند. مثلا “نور را به علم تفسير مي‏كند. 4) در حال مرگ چون روح به كلي از بدن جدا مي‏شود و لذا حالت تجرد در آن قوي‏تر است و روح آزادتر بوده و قدرت بيشتري دارد لذا كارهايش عجيب‏تر است. مثلا” در يك لحظه ممكن است به همه عالم طبيعت و كيفيات آن‏ها مطلع شود و تمام هدايايي كه دوستان و بستگان او به صورت خيرات و مبرات مي‏فرستند همه را قبول نموده و از آن‏ها متمتع شود در روايات اسلامي هم توصيه شده است كه به مزار آن‏ها رفته و فاتحه بخوانيم و اگر اين امر به ويژه در عصر پنجشنبه صورت گيرد و يا شب جمعه اگر نمازي براي آن‏ها خوانده شود به صورت طبقي از نور براي آنها مي‏برند. اما نفس انسان در حالت بيداري يا حتي حالت خواب تا اين حد برد ندارد. در حالت بيداري انسان غالبا “توجه واقعي خود را به بدن مصروف مي‏دارد و لذا نمي‏تواند تمام كارهاي نفس را با بدن انجام دهد. در حالت خواب هم گرچه توجه بدن ضعيف مي‏شود و روح انسان حقيقت خود را به صورت مثالي درك مي‏كند و در نتيجه بدون ملاحظه و توجه بدن مادي تمام كارها را در قالب مثال و صورت انجام مي‏دهد ولي به هرحال مانور نفس در حدي نيست كه به كلي از بدن منقطع شده است. 5) بدون شك مردگان از آن جهت كه از تجرد واقعي نفس بهره‏مندند مي‏توانند به خواب زندگان بيايند مواردي مانند تله‏پاتي كه ارتباط روحي بين دو نفر از راه دور بدون عوامل و اسباب مادي در كتابها ذكر شده است نيز حكايت از آن دارد. تله‏پاتي كه بر خلاقيت روح دلالت دارد و گويا امواجي را از راه دور به سوي شخص ديگري از اقوام و دوستان متصاعد مي‏كند. البته اين امر مشروط به آن است كه بين دو روح به وسيله احساسات ارتباط برقرار شود. نمونه‏هاي فراواني از آن در كتب ذكر شده است. به ويژه كتاب معادشناسي علامه تهراني.
منابعي براي مطالعه بيشتر: 1. تفسير الميزان ج 11 ذيل تفسير سوره يوسف آيه 93 به بعد. 2. معادشناسي علامه تهراني بيشتر ج 1 و 2. 3. اسرار مرگ فلاماريون. 4. معاد دكتر محسن شفائي 5. گفتار فلسفي معاد – بخش اول ص 75 به بعد.