عطر درمانی روشی برای ماساژ بدن، به ویژه چهره و دستها و پاها، با روغنهای معطر گیاهی است. اما این روش، ساده نیست و چند سطح کاربردی متفاوت دارد. عطر درمانی در یک سطح، همچنان که از نامش برمیآید، نوعی درمان گیاهی برای انواع دردها و ناراحتیها و بیماریهاست، و افزون بر مالش روی پوست، به عنوان داروی خوراکی با آثار درونی تجویز میشود و گاهی نیز به صورت بُخور (تنفس بخار روغن گیاهی) مصرف میشود. در یک سطح، روشی برای بهتر کردن پوست و مو و زیبایی چهره است و در سطحی دیگر، در تولید انواع غذاها و مواد آرایشی و بهداشتی به کار میرود و اهمیت بسیار در تجارت و صنعت دارد.
بیشتر مردم آگاهند که گیاهان عناصر شیمیایی گوناگون دارند که میتوان آنها را استخراج نمود و استفادههای مفید و متعدد از آنها کرد. احتمالاً مشهورترین مواد طبیعی گیاهی در نظام پزشکی حاکم در غرب عصاره ریشه گیاهی مکزیکی به نام یم است که در ساختن نوعی قرص ضدبارداری استفاده میشود. آنچه بیشتر مردم در غرب نمیدانند این است که عصارهها و افشردههای گیاهی، برخلاف داروهای شیمیایی مصنوعی نوین که اکثر آنها تنها پنجاه سال است در دسترسند، هزاران سال است در درمان بیماریها استفاده میشوند و در طول این زمان دراز از آزمایشهای فراوان سربلند بیرون آمده اند.
در روش عطر درمانی، به جای گیاه کامل یا بخشهایی از گیاه، تنها از عطرهای گیاه استفاده میشود. عطر گیاه از روغنهای بودار ساخته شده که در ساعات متفاوت شبانه روز به مقادیر گوناگون در اندامهای متفاوت گیاه وجود دارند. آنها را میتوان در ریشه، گل، برگ، تخم، و میوه، یا پوست گیاهان و حتی در شیرهای که از برخی گیاهان بیرون میزند یافت. آنها را در پوست برخی میوهها نیز میتوان یافت.
این روغنهای طبیعی را نوعی نمودار شخصیت گیاه تصور میکنند، و هیچکدام از آنها با هم یکسان نیستند. آنها ممکن است تولیدات زاید چرخهی تبدیل عناصر در گیاه باشند، ولی کسی این را به درستی نمیداند. آنها در بخشهای متفاوت گیاه تولید میشوند و سپس در کل گیاه جریان مییابند به طوری که بیشترین مقدار آنها عصرها در گلها و صبحها در برگها متمرکزند. گیاهشناسان تصور میکنند که جریان گردش و تمرکز آنها در اندامهای متفاوت گیاه بستگی به وضعیت خورشید و فصل سال و به ویژه بستگی به وضع کره ماه نسبت به زمین دارد. کیفیت و آثار شیمیایی و درمانی یک عطر خاص گیاهی، همچنین بستگی به اندامی از گیاه دارد که از آن استخراج شده است، مثلاً عطری که از گلهای درخت پرتقال استخراج میشود و عطری که از پوست میوه پرتقال کسب میشود آثار متفاوت در بدن انسان میگذارند.
این روغنهای معطر در بدن خود گیاه نقش قارچکش، باکتریکش، و حشرهکش دارند و ممکن است نقش هورمونی نیز داشته باشند.
روغنهای معطر گیاهی در جوامع معاصر استفادههای فراوان در تولید غذاهای جامد و مایع، در تولید لوازم آرایشی و بهداشتی و در تولید داروها دارند. عطرهای لیمو و پرتقال و هل و زنجبیل و گلاب، و دارچین و نعناع و رازک بیشتر از سایر عطرهای گیاهی در تولید غذاها مصرف میشوند، ولی گرایشها و سنتهای فرهنگی نقشی مهم در انتخاب عطرهای گیاهی دارند.
صنایع آرایشی و بهداشتی و دارویی نیاز و بستگی خیلی زیاد به آنها دارند؛ مثلاً روغن میخک را برای درد دندان، عصاره برگ اوکالیپتوس را برای ناراحتیهای تنفسی، و انواع دیگر روغنهای معطر گیاهی را در ساختن داروهای گوارشی یا تقویتی، روغنهای مو، شامپوها، کرمهای پوست، صابونهای آرایشی یا بهداشتی، مایعات دهانشویه، خمیرهای دندان، خوشبو کننده هوا، عطر و ادوکلن آرایشی، و دهها تولید دیگر استفاده میکنند.
مقادیر این روغنهای معطر گیاهی بسیار اندک است و استخراج آنها دقت و زمان زیادی میگیرد و چنین است که بهای آنها گران میشود؛ برای مثال، استخراج نیم کیلو عطر گل سرخ به چند صد کیلو برگ گل سرخ نیاز دارد، و زمان و زحمت زیادی که این فرایند میگیرد، تولید آزمایشگاهی مصنوعی آنها را خیلی جذاب و سودآور میسازد. اما تحقیقات دکتر ولنه که پژوهشگری فرانسوی در این عرصه است گزارش میدهند که روغنهای معطر مصنوعی که در آزمایشگاههای شیمی و از مواد غیر گیاهی تولید میشوند، هر چند هم که شبیه نوع گیاهی خود باشند، متأسفانه کیفیت و آثار نوع گیاهی خود را ندارند، گرچه گاهی میتوان گفت که از نظر بو تقریباً یکسان هستند.
بنابراین هنوز جانشینهای شایسته برای روغنهای معطر گیاهی، به ویژه در درمان دردها و زخمها و بیماریها، یافت نشده است. ولی از انواع مصنوعی غیر گیاهی آنها غذاها، لوازم آرایشی و بهداشتی مانند خوشبو کنندههای هوا، کرمها، شامپوها، خمیرهای دندان، صابونها، عطرها و ادوکلنها، و صدها تولیدات دیگر استفادههای فراوان میشوند. همچنین است در تولید انواع بی شمار تنقلات که به صورت بیسکوئیت، آبنبات، شکلات، بستنی، چیپس، پفک و غیره برای مصرف کودکان و نوجوانان با تبلیغات خیلی پر هزینه به بازار میریزند.
روشی که در استخراج روغنهای معطر گیاهی به کار میگیرد برای حفظ کیفیت اصیل آنها خیلی مهم است. اگر روغن معطر را به طریق جوشاندن و تبخیر (روش تقطیر) استخراج کنند، کیفیت و آثارش برجستگی و ارزش همان روغن را که به طریق غیر تقطیری استخراج شده ندارد. در طریق غیر تقطیری هرگز از الکل استفاده نمیشود، زیرا الکل کیفیات ارزشمند روغنهای معطر گیاهی را خراب یا نابود میکند.
در واقع این روش درمانی جزو قدیمیترین درمانهاست. گفته شده که بهطور سنتی مصریان از روغنهای خوشبو برای ماساژ و درمان بیماریهای گوناگون استفاده میکردند.
در دوران شیوع طاعون بسیاری از افراد جهت جلوگیری از انتشار این بیماری، روغنهای معطر را میسوزاندند، زیرا اعتقاد داشتند که بوی خوش، طاعون را ریشهکن میکند.
این روش از دو طریق عمل میکند:
روش مستقیم: تحریککنندههای اعصاب بویایی در واقع بوهایی هستند که میتوانند از طریق دستگاه عصبی سبب تحریک شدن و در نتیجه فعال شدن غدد درونریز شوند که این عمل باعث میشود که پیکهای شیمیایی- عصبی مانند آدرنالین و ایندورفین و… که نقش زیادی در تنظیم تعادل بدن دارند، ساخته شوند و در نتیجه تعادل در بدن ما ایجاد میشود و عدم تعادلها از بین میرود.
روش غیر مستقیم: در این روش با استنشاق یک بو، مرکز حافظه بویایی فرد فعال می گردد. در این قسمت هر بو، همراه با حس ما نسبت به آن بو ذخیره میشود (اغلب احساسی که اولین بار با استنشاق یک عطر به ما دست داده است). وجود چنین مرکزی در مغز سبب میشود که یک بو به نظر ما خوب و دیگری بد باشد.
بعد از فعال شدن این بخش، دستگاه لیمبیک پیکهای شیمیایی آزاد میکند و شما احساسی را پیدا میکنید که اولین بار با تماس با این بو پیدا کرده بودید و در نتیجه ما احساس خوب یا بد خواهیم داشت. اگر ما برای درمان از مواد معطری استفاده کنیم که حالتی خوب در بیمار ایجاد کند، میتواند سبب درمان شود.
به طور کلی این روش، درمان روانشناسی و درمان فیزیکی را توأماً به همراه دارد و با کمک به بدن و ذهن به درمان بیماران کمک میکند.
چگونه از این روش استفاده میشود؟
به این روش، بهبود با لذت نیز میتوان گفت. زمان خاصی برای استفاده از این درمان بیان نشده و عطرهای مورد استفاده را میتوان به صورت اسپری در محیط زندگی فرد بیمار پخش کرد.
برای مثال چند عطر و موارد استفاده آن را معرفی میکنیم:
اسانس رز:
این اسانس یکی از اسانسهایی است که به سختی به دست میآید، زیرا به طور مثال ۶ تن گلبرگ رز تنها یک کیلوگرم اسانس یا روغن معطر میدهد. با الکل یا حلالها، عصارهگیری انجام میشود. این روش دو مزیت دارد؛ یکی اینکه روش ارزانی است و دیگر اینکه به بوی گلبرگ تازه نزدیکتر خواهد بود.
از بوی رز در رواندرمانیها استفاده میشود، زیرا که حس هارمونی و امنیت در بدن ما ایجاد میکند و به ما کمک میکند تا به غرورمان مسلط شویم. انرژی دوست داشتن در فکر و فعالیتهایمان ایجاد میکند و در کل به قلب ما انرژی تازه میبخشد.
از سقط جنین جلوگیری میکند، گرفتگیهای عضلات و خونریزیها را متوقف میکند، مشکلات قاعدگی و یائسگی را حل میکند و بهترین حمایت کننده روانی در دوران حاملگی است که بسیار بهتر از حمایتکنندههای فیزیکی عمل میکند.
اسانس لیمو ترش:
این عطر از پوست لیمو ترش بدست میآید و سبب بهبود قدرت تمرکز در افراد و نیرو بخشیدن به فعالیتهای ذهنی و تحریکات عصبی میشود.
عطر لیمو ترش، عطر قابل توصیه برای محیطهای کار است، زیرا که جو محیط کار را آرام میکند و باعث میشود که از اشتباهات انسانی پیشگیری شود. همچنین خستگی، تنبلی و استرس را از بین میبرد و ایجاد ارتباط را در محیط کار آسانتر میکند.
مانند دیگر اعضای خانواده مرکبات، لیمو ترش در ضدعفونی کردن محیط قدرتمند است و در درمان کمخونی، اسهال، فشار خون بالا، کلسترول بالا، رماتیسم، بیاشتهایی، سردرد، خارش و آسم مؤثر است.
اسانس وانیل:
این اسانس از دانههای گیاهی که در ماداگاسکار و اندونزی رشد میکند گرفته میشود. خاصیت درمانی برای پوست دارد و به همین دلیل در ساخت وسایل آرایشی از آن استفاده میشود.
از نظر روانشناسی داروی ضد افسردگی است، زیرا که با بوییدن عطر آن احساس آرامش در افراد ایجاد میشود.
همچنین از نظر فیزیکی نیز فوایدی را به همراه دارد که میتوان از آنها خاصیت ضد درد بودن را نام برد.
