فرق برزخ با قیامت

پرسش: فرق برزخ با قيامت چيست؟

پاسخ: در اين سؤال سه نكته مطرح است: 1- برزخ چيست؟ 2- برزخ با قيامت چه تفاوتي دارد؟ 3- آيا بعد از مردن انسان قيامتش شروع مي‏شود؟ در جواب گفتني است كه: 1- برزخ به چيزي مي‏گويند كه بين دو چيز ديگر قرار گرفته و حائل شده باشد و همين معنا در فرهنگ لغات ديگر نيز آمده است (مقاييس، مجمع البحرين، التحقيق في لغات القرآن و…). بنابراين برزخ مانع و حد و مرز بين دو امر است. اما منظور از آن در اصطلاح شرع چيست؟ در قرآن مجيد آمده است: وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلي‏ يَوْمِ يُبْعَثُونَ‏؛ و پشت سر آنان برزخ است تا روزي كه برانگيخته مي‏شوند”، (مؤمنون، آيه 100). “وراء” در اين آيه به معناي پيش‏رو است و نظير آن در اين آيه هست كه: وَ كانَ وَراءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْباً؛ پيش‏روي آنان فرمان‏روايي بود كه دستش به هر كشتي مي‏رسيد به يغما مي‏برد”، (كهف، آيه 79). در حديثي امام صادق(ع) فرموده است:
البرزخ القبر و هو الثواب والعقاب بين الدنيا والاخرة؛ برزخ همان عالم قبر است و ثواب و عقابي كه در بين دنيا و آخرت وجود دارد”، (تفسير نورالثقلين، ج 3، ص 553، حديث 122). پيامر اكرم(ص) نيز فرموده‏اند:
القبر امّا روضة من رياض الجنة او حفرة من حفر النيران‏؛ قبر يا باغي است از باغ‏هاي بهشت يا حفره‏اي است از حفره‏هاي دوزخ‏”، (بحارالانوار، ج 6، ص 205). با اين بيان برزخ از هنگام مرگ انسان شروع شده و تا قيامت ادامه خواهد داشت. 2- تفاوت برزخ با قيامت در جهات گوناگوني است كه به برخي از آنها اشاره مي‏كنيم: الف) قيامت بعد از منقضي شدن اين دنيا است، در حالي كه برزخ با مردن افراد آغاز مي‏شود. ب ) در عالم برزخ روح با بدن مثالي (اجساد لطيف) همراه است كه نه به كلي مجرد است و نه مادي محض؛ بلكه داراي يك نوع “تجرد برزخي” است و بدين صورت به حيات خود ادامه مي‏دهد، در حالي كه در قيامت روح با “بدن جسماني” همراه است كه نظير همين بدن مادي دنيوي است. ج ) نعمت‏هاي بهشتي در قيامت به مراتب از نعمت‏هاي برزخي والاتر است؛ هم چنان كه عذاب دوزخي از عذاب برزخي بسي سخت‏تر است. ابوبصير از امام صادق(ع) نقل مي‏كند كه فرمودند: “مؤمنان در حالي كه در عالم برزخ برخوردار از نعمت‏اند، پيوسته مي‏گويند:
ربّنا اقم لنا الساعة وانجز لنا ما وعدتنا؛ پروردگارا قيامت را برپا كن و وعده‏ هاي خود را درباره ما محقق ساز”. و برعكس مشركان در حالي كه در برزخ معذبند پيوسته مي‏گويند:
ربنا لاتقم لنا الساعة ولا تنجزلنا ماوعدتنا؛ پروردگارا قيامت را برپا مساز و وعده‏هاي خود را درباره ما محقق نفرما”، (بحارالانوار، ج 6، ص 269 و 270). د ) قيامت براي همه كس مطرح است، ولي برزخ براي برخي مطرح نيست. علامه مجلسي با برداشت از متون اسلامي مي‏فرمايد: هر كسي در قبر عذاب نمي‏شود و نيز هر كسي در قبر متنعم نمي‏گردد، تنها آنهايي كه دچار كفر محض بوده‏اند معذب مي‏گردند و آنهايي كه از ايمان محض و خالص برخوردار بوده‏اند از نعمت برخوردار مي‏شوند و از غير اين دو گروه تا قيامت چشم‏پوشي خواهد شد”، (بحارالانوار، ج 6، ص 272). 3- جواب اين سؤال كه آيا بعد از مردن قيامت انسان شروع مي‏شود يا نه؟ در جواب قسمت دوم گذشت و نياز به تكرار نيست.
جهت اطلاع بيشتر در اين زمينه، ر.ك: 1- پيام قرآن، ج 5، ص 443 2- منشور جاويد، ج 9، ص 232 3- تفسير نمونه، ج 14، ص 310