اعمال خیر کافران

پرسش: آيا اعمال خيري را كه كافر انجام مي‏دهد در آخرت پاداش دارد؟

پاسخ: براي بررسي اين مسأله توجه به چند نكته ضروري است: الف) عوامل دخيل در بررسي و پاداش عمل در قيامت. ب) اقسام كافران و چگونگي محاكمه آنها در قيامت. الف ) ارزش اعمال آدميان به دو عامل بستگي دارد و فقدان هر يك از آنها عمل را فاقد ارزش مي‏سازد. آن دو عامل عبارت است از: 1) حسن فعلي. يعني نيكو بودن ذات عمل. مانند راستي ايثار و… 2) حسن فاعلي. يعني انجام عمل بر اساس انگيزه‏اي نيكو و صالح. بنابراين نه تنها كافران بلكه اگر درميان مسلمانان نيز كسي عمل بسيار خوبي را با انگيزه‏هاي نادرست انجام بدهد قابل تحسين و ستايش و پاداش نيست. مثلا اگر كسي نسبت به يتيمي خدمات بسيار ارزنده‏اي انجام دهد و سپس روشن شود كه وي از اين امور مقاصد نادرستي داشته نه تنها تمجيد نمي‏شود بلكه چه بسا مورد ملامت و سرزنش نيز قرار گيرد. از طرف ديگر حسن فاعلي دايره وسيعي دارد و منحصر به انگيزه‏ها نيست. بلكه شامل ابعاد اعتقادي فرد نيز مي‏شود. ب ) كفار نيز اقسامي دارند از جمله: 1) كفاري كه جاهل قاصرند و نتوانسته‏ اند راه حقيقت و ايمان را – آن چنان كه بايد – دريابند و از همين رو در كفر خود فرومانده‏اند. اين گروه در قرآن “مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اَللَّهِ”معرفي شده‏اند و بعيد نيست نسبت به اعمال صالح خود – در صورتي كه با انگيزه‏هاي خائنانه همراه نباشد و مثلا بر اساس عواطف پاك انساني و نوع دوستي باشد – به گونه‏اي متناسب حالشان پاداش داده شوند. 2) دسته ديگر معاندان و مكابران حق ستيزند. يعني كساني كه راه حق برايشان آشكار بوده يا مي‏توانستند به خوبي آن را باز شناسند و ايمان آورند ولي در برابر راه خدا از روي عمد و علم به مبارزه و پيكار برخاسته و بر گمراهي خود تعصب و لجاجت ورزيده‏اند. اين گروه به كلي حسن فاعلي را از دست داده‏اند و گرفتار چنان ظلم عظيمي گشته‏اند كه هيچ عمل نيكي برايشان سودمند نيست. از اين رو قرآن مجيد درباره آنان مي‏فرمايد: فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ اَلْقِيامَةِ وَزْناً؛ در قيامت براي آنان ميزان سنجش كردار قرار نمي‏دهيم‏ زيرا وضع آنان بدتر از آن است كه اين اعمال جزئي برايشان سودمند افتد. بنابراين مي‏توان گفت: سخن شما و دوستتان هر دو درست است ولي نه به طور كامل. بلكه هر كدام منطبق با شرايط و دستجات خاصي از كفار است.