آیا در طی شب خواب راحتی ندارید؟
آیا حرکات غیرارادی و بییش از حد پا ها مانع از خوابتان می شود؟
آیا شما دچار اختلال خواب هستید ؟
از زمانی که بشر بیاد دارد همواره خواب و ماهیت رمز آلود آن مورد توجه بوده است . در قدیم بعضی خواب را حالت حد واسط مرگ وبیداری می دانسته اند و برخی معتقد بودند که فعالیت مغزی در خواب متوقف می شود. در سال ۱۹۲۸ فعالیت الکتریکی مغزانسان برای اولین بار توسط Hans Berger روانپزشک آلمانی به ثبت رسید . در سالهای ۱۹۳۹-۱۹۳۷در دانشگاه هاروارد پایه های شناخت امواج مغزی در خواب توضیح داده شد، حال دیگر تصور بر این نبود که در موقع خواب فعالیت مغزی بطور کامل خاموش می شود، بلکه بر عکس در موقع خواب امواج مغزی به امواج آهسته و هماهنگی تبدیل می گردد.
در دهه پنجاه میلادی برای اولین بار دانشمندان به ثبت امواج خواب در تمام طول شب پرداختند و متوجه شدند که تغیرات نوار مغز انسان در خواب از یک روند ثابتی پیروی می کند در دهه شصت، ثبت خواب شبانه در انسان در سطح تحقیقتی آغاز شد و این تحقیقات را می توان پدر تست های پلی سمنوگرافی poly somnography یا تست خواب امروز نامید. در همین زمان بود که بیماری نارکولپسی (بیماری که فرد دچار خواب آلودگی شدید است و دچار حملات غیر قابل مقاومت خواب می گردد .) و اختلالات امواج مغز در خواب این افراد شناخته شد و اولین کلینیک نارکولپسی در دانشگاه Stanford توسط Dement تاسیس گردید.
باید دانست که یکی از اکتشافات مهم وشاید مهم ترین آن در تاریخ پزشکی اختلالات خواب در اروپا اتفاق افتاد . در سال شصت و پنج میلادی در فرانسه و آلمان بطور جداگانه ایست تنفسی موقع خواب یا آپنه شرح داده شد . با این وجود تا دهه هفتاد میلادی اختلالات خواب به عنوان یک طب بالینی مورد توجه قرار نگرفت . در سال هفتاد و دو میلادی Guillemnault که یک دانشمند فرانسوی بود به گروه دانشگاه Stanford در آمریکا پیوست . با توجه به تجربه ای که اروپا ییان در تشخیص ایست تنفسی یا آینه در خواب داشتند او شروع به ثبت تغیرات تنفسی و قلبی در خواب کرد . او برای اولین بار به تشخیص بیماران دچار وقفه تنفسی خواب پرداخت. ولی هنوز مشکلات بسیاری در راه بود و مهم ترین آن عدم وجود راه حل درمانی قابل قبول در آن مقطع زمانی بود . در آن زمان تنها توصیه موجود برای این بیماران کاهش وزن یا انجام عمل جراحی تراکﺋوستوی بود. این عمل با باز کردن راه هوایی از طریق گردن هر چند در درمان وقفه تنفسی خواب کاملا موثر است ولی زندگی بیمار را پس از عمل با مشکلات مواجه کرده، برای بسیاری از بیماران قابل قبول نمی باشد .
گیلمینو اولین بیماری را که با این روش درمان می کند به این ترتیب توصیف می کند ; این بیمار پسر ده و نیم ساله ای بود که بدلیل فشار خون تحت درمان بود . ولی اقدامات درمانی موثر واقع نمی شد، او همچنین شب ها خرخر بلند داشت و در طی روز گرفتار خواب آلودگی بود. گیلمینو پس ازانجام تست خواب بالاخره موفق شد گروه پزشکی را متقاعد کند که منشا مشکلات کودک در پدیده وقفه تنفسی موقع خواب است و با انجام عمل تراکﺋوستوی فشار خون بالا و خواب آلودگی کودک بر طرف شد.
در سال هفتاد و پنج میلادی اولین انجمن اختلالات خواب با پنج غضو در آمریکا تاسیس گردید. در دهه هشتاد روش های جراحی جدید مثل عمل جراحی در قسمت عقب حلق uvulopalatopharyngoplasty ابداع گردید.
یکی از نقاط عطف این رشته در دهه هشتاد با ابداع دستگاه C-PAP توسط متخصص ریه استرالیایی Sulliven اتفاق افتاد. این وسیله شامل دستگاهی نسبتا کوچک است یا وزن تقریبا دو کیلوگرم، این دستگاه به یک لوله متصل است ودر انتهای لوله ماسکی قرار دارد که روی بینی قرار می گیرد، در طی خواب این دستگاه هوا را به داخل راه هوایی فوقانی می راند و با این کار مانع از روی هم خوابیدن مجاری هوایی فوقانی در موقع خواب می گردد.
در اواخر دهه هشتاد با توجه به شیوع قابل توجه آپنه تنفسی خواب در جامعه( چهار در صد در میان آقایان و دو در صد در میان خانم های سی تا شصت ساله) و در دسترس بودن درمان قابل قبول و ساده، مراکز و کلینیک های خواب در آمریکا گسترش فراوان یافت و در دهه نود مراکز خواب در تمام دنیا رو به گسترش گذاشت.
امروزه کلینیک های خواب به درمان گروه زیادی از بیماران مبتلا به اختلال خواب می پردازند که بطور کلی شامل کسانی می شود که در طی روز خواب آلوده اند، در طی شب خواب راحتی ندارند، در خواب راه می روند، حرف می زنند، دست و پا می زنند و حتی به دیگران آسیب می رسانند، از خواب می پرند، خوابشان نمی برد، خرخر بلنددارند، دچار احساس خفگی در خواب می شود، حرکات غیر ارادی و بییش از حد پا ها مانع از خواب آنها می شود، گرفتار حملات خواب در طی روز هستند یا بهداشت غلط خواب آنها را دچار مشکل کرده است. اختلالات خواب تمام سنین را گرفتار می کند و محدود به بزرگسالان نمی شود، در حدود دو سال قبل آکادمی متخصصین اطفال آمریکا طی دستورالعملی از پزشکان کودکان خواست که در معاینات خود از وضعیت خواب کودک سوال نمایند و در صورت وجود خواب نا آرام و خر خر دایمی یا خواب آلودگی یا بیش فعالی و بی قراری در طی روز کودک را نزد متخص خواب بفرستند. خوشبختانه درمان وقفه تنفسی در کودکان اغلب آسان است و با انجام عمل جراحی لوزه ها صورت می گیرد.
یکی از علایم مهم وقفه تنفسی در خواب خرخر بلند و دایمی است، البته این به آن معنی نیست که تمام کسانی که خرخر می کنند دچار این بیماری هستند ولی اگر بیمار فرد میانسالی است که خرخر بلند و دایمی دارد و چاق است و در طی روز از خستگی شکایت دارد شصت و پنج تا نود و پنج در صد احتمال دارد دچار این بیماری باشد، هر چند تشخیص نهایی با انجام تست پلی سمنو گرا فی است .
در بیماران مبتلا به وقفه تنفسی، در موقع خواب راه تنفس فوقانی روی هم خوابیده توقف تنفس باعث افت سطح اکسیژن خون و تلاش مجدد فرد برای شروع تنفس می گردد. این پدیده باعث می شود فعالیت الکتریکی مغز بیمار برای چند ثانیه از حالت خواب به بیداری تبدیل شود (این مدت آنقدر کوتاه است که فرد چیزی به خاطر نمی آورد. ) تکرار این پدیده در طی شب باعث می شود که همواره امواج مغزی فرد بین بیداری و مر حله اول خواب در نوسان باشد و به مراحل عمیق تر خواب وارد نشود و یا مدت کوتاهی را در مرحله عمیق خواب بگذراند. به این ترتیب هر چند فرد ساعت ها را در رختخواب گذرانده از خواب با کیفیت مطلوب بی بهره مانده است و صبح احساس خستگی می کند. این پدیده دارای عوارض کوتاه مدت و دراز مدت است. نتیجه این اختلال در شب خستگی و چرت زدن بیمار در روز بعد است، ولی عارضه دراز مدت آن صدمات عروقی و افزایش احتمال فشار خون و سکته مغزی است. تصور می شود که در میان مردان میانسال مبتلا به فشار خون اولیه، سی در صد، دچار وقفه تنفسی خواب تشخیص داده نشده باشند. لذا تفتیش پزشکان در مورد علایم این بیماری در افراد مبتلا به فشار خون بسیار با اهمیت است. بیماران دچار آسم شبانه یا آسم مقاوم به درمان می بایست از نظر علائم این بیماری مورد پرس وجو قرار گیرند و در صورت وجود بایستی از نظر احتمال وقفه تنفسی در خواب مورد بررسی قرار گیرند. همینطور است بیمارانی که دچار علائم قلبی شبانه یا مقاوم به درمان هستند.
افرادی که دچار خواب آلودگی در طی روز هستند خود و دیگران را در معرض تهدید قرار می گیرند، یکی از خطرات مهم که این افراد را تهدید می کند و نیز از سوی این افراد جامعه را مورد تهدید قرار می دهد حوادث رانندگی و حوادث موقع کار است. در کشور های پیشرفته رانندگان وسائط نقلیه عمومی از نظر اختلالات خواب مورد بررسی قرار می گیرند و در صورت ابتلای فرد تا زمانیکه فرد درمان نشده و درمان وی از طرف متخصص مورد تایید قرار نگرفته است، به وی اجازه رانندگی داده نمی شود.
در کشور ما این تخصص بسیار جوان و بلکه در مرحله جنینی است امید است با آشنایی مردم و متخصصین با این ضرورت پزشکی امروز، این رشته جایگاه مناسب خود را در پزشکی کشور ما نیز باز کند.
