پرسش ـ با توجه به اينكه هيچگاه زمين خالي از معصوم نيست، پس از حكومت حضرت مهدي(عج) چه خواهد شد؟ يك نظريه اين است كه ائمه احدي عشر يكي يكي حكومت خواهند كرد. آيا اين نظريه يك توجيه عقلاني يا وحياني دارد؟ اگر دارد، پس از پايان حكومت ايشان(ع) سرنوشت بشر چه خواهد شد؟
پاسخ ـ اينكه زمين خالي از وجود معصوم(ع) نيست، سخن درستي است و در منابع روايي ما بر آن تأكيد شده است. امّا اينكه پس از ظهور حضرت ولي عصر(عج) و تشكيل حكومت واحد جهاني توسط آن حضرت، چه خواهد شد؟ پاسخ اجمالي اين است كه سه چيز از مسلّمات دين اسلام و مكتب تشيّع است:
1 . ظهور حضرت مهدي موعود (عج) و تشكيل حكومت جهاني و برقراري نظام عدل در سراسر گيتي؛
2 . برپايي قيامت و حسابرسي پس از ظهور امام عصر(عج) و وفات يا شهادت آن حضرت؛
3. دوران امامت امام عصر(عج) پس از ظهور طولاني نيست، امّا حكومت جهاني اسلام پس از او ادامه خواهد يافت.
اين سه مطلب قطعي و مورد اتفاق همه علما، حكما و متكلمان اسلامي و شيعي است و آيات و روايات بيشماري آن را تأييد ميكند.
رجعت به معناي بازگشت است و در اصطلاح، اعتقاد به بازگشت امامان(ع) به اين جهان بعد از ظهور حضرت ولي عصر(عج) ميباشد كه در روايات متواتري به اثبات رسيده است. در ضمن آيه 82 سوره نمل، اين روايت وارد شده كه مقصود از «دابّة الارض» حضرت علي(ع) است كه در آستانه قيامت ظاهر ميشود. امّا اينكه در رجعت همه امامان(ع) ميآيند يا به حضرت علي(ع) و سيد الشهدا منحصر است، اختلافي است. ( تفسير نمونه، ذيل آيه 82 سوره نمل. )
توضيح آنكه بنابر اعتقاد و اجماع بسياري از بزرگان علماي شيعه، مانند شيخ صدوق، شيخ مفيد، سيّد مرتضي، شيخ طوسي، شيخ طبرسي، سيّد بن طاووس و غير آنان، پساز آنكه حكومت الهي ـ اسلامي حضرت مهدي(عج) در سراسر جهان استقرار يافت، با توجه به اينكه از يك طرف مدت حكومت شخص حضرت مهدي(عج) محدود است، و از طرف ديگر استمرار حكومت اسلامي تا سرانجام اين دنيا حتمي است، و اين دولت كريمه اهل بيت پيامبر(ص) آخرين دولت در دنيا ميباشد، (شيخ كليني، اصول كافي، ج 1 بيروت: بي نا، بي تا ص 471. ) و نيز رواياتي كه ميگويد زمين در هيچ زماني از حجت خدا خالي نخواهد بود، (همان، ص 168 ـ 174، 178، 384 ـ 385. ) رجعت ائمه(ع) حتمي خواهد بود. در زيارت «جامعه كبيره» و مانند آن بر رجعت ائمه(ع) پس از ظهور امام زمان(عج) تصريح شده است. ( جهت اطلاع بيشتر، ر. ك: رجعت از نظر شيعه، نجمالدين طبسي؛ رجعت، خادمي شيرازي؛ رجعت، علامه مجلسي؛ شيعه و رجعت، سيد محمد ميرشاه ولد. )
بر اساس اعتقاد به موضوع رجعت، حداقل برخي ائمه معصومين(ع)، به ويژه حضرت امام علي(ع) و حضرت امام حسين(ع)، و برخي شيعيان پاك باخته و مؤمنان راستين كه در راه دفاع از حريم ولايت و امامت همه گونه آزار و شكنجه روحي و جسمي، و نيزآوارگي و اسارت و شهادت مظلومانه را متحمل شدهاند، به دنيا بر ميگردند، و به موازات آن، گروهي از سردمداران شرك و نفاق و زورمندان خونآشام و ياران پر و پا قرص آنها نيز به دنيا برگردانده ميشوند تا به سزاي اعمال ننگينشان برسند؛ هر چند كيفر نهايي و كامل آنها در روز جزا خواهد بود.
دلايل رجعت
دليل رجعت، نقلي است و طبق روايات، به وقوع خواهد پيوست و منافاتي با نظام حاكم بر جهان نيز ندارد، زيرا اين موضوع نيز نظير ساير معجزات امري خارقالعاده است نه غير ممكن. از قدرت انسانها خارج است امّا براي خداي قادر متعال سهل و ممكن است. براساس آيات صريح قرآن كريم، خداوند متعال، قادر مطلق است و بر هركاري كه اراده كند، تواناست و هيچ چيز و هيچ كس نميتواند توانايي او را محدود كند.
آيات و روايات زيادي مسئله رجعت را تأييد كرده است؛ به طوري كه علامه مجلسي حدود 200 آيه و 500 حديث را درباره رجعت جمعآوري كرده است، (ر.ك: بحارالانوار، ج 53، ص 39 ـ 144.) و شيخ حر عاملي در كتاب «الايقاظ من الهجعه بالبرهان علي الرجعه» 600 حديث روايت نموده است.
فلسفه رجعت
با انديشه در انگيزههاي رجعت به دو هدف بلند از اهداف اين موضوع پي ميبريم:
1. نشان دادن جلال و شكوه واقعي اسلام و سرافكندگي كفار و ستمگران؛
2 . ظهور عدالت تامّه الهي در همين دنيا و پيروزي نهايي حق بر باطل و كيفر كافران و ستمگران در همين دنيا و عزت و سربلندي اولياي الهي و مؤمنان راستين، طبق وعده الهي در قرآن. (جعفر سبحاني، شيعه پاسخ ميگويد نشر مشعر ص 51.)
