افزایش ترس از جهنم

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: صبر و تاب آوری، افزایش ترس از جهنم

همان‌گونه که در بحث پیشین اشاره شد، امیرالمؤمنین (ع) برای دستیابی به صبر و افزایش تاب‌آوری، چهار محور یا روحیۀ بنیادین را معرفی می‌کنند. اولین محور، شوق به بهشت بود که نتیجۀ آن، دل کندن از شهوات و خواهش‌های نفسانی است.

• اکنون به دومین رکن از ارکان صبر می‌رسیم که ترس از جهنم است.

حضرت در حکمت سی‌ویکم نهج‌البلاغه، دربارۀ رابطۀ میان این ترس و ترک گناه می‌فرمایند: وَ مَنْ أَشْفَقَ مِنَ النَّارِ اجْتَنَبَ الْمُحَرَّمَاتِ؛ یعنی: هر کس از آتش (جهنم) بترسد، از کارهای حرام دوری می‌کند.

• یکی از مهم‌ترین عرصه‌هایی که صبر و مقاومت درونی باید خود را نشان دهد، هنگام مواجهه با محرمات است.
•  اگر شوق به بهشت، نیروی لازم برای چشم‌پوشی از «شهوات» (که می‌توانند حلال یا حرام باشند) را فراهم می‌آورد، ترس از جهنم، سپری محکم در برابر «محرمات» یعنی اموری است که نفس اماره به آن‌ها میل دارد، اما ذاتاً حرام و زیان‌بار هستند.

نکتۀ بسیار ظریف در کلام حضرت، استفاده از واژۀ «اجتناب» است. ایشان نمی‌فرمایند «ارتکاب» نمی‌کند، بلکه می‌فرمایند «اجتناب» می‌کند؛ یعنی نه تنها گناه را مرتکب نمی‌شود، بلکه از کنار آن نیز عبور نکرده و فاصلۀ خود را با آن حفظ می‌کند.

برای درک عمق این ترس، می‌توان به این مثال توجه کرد: اگر فردی در مسیری مورد حملۀ چند سگ وحشی قرار گرفته باشد، وحشت آن لحظه چنان در وجودش ریشه می‌دواند که تا پایان عمر، یا هرگز از آن مسیر عبور نخواهد کرد و یا اگر مجبور شود، با نهایت احتیاط و آمادگی از آنجا خواهد گذشت.

حال باید از خود پرسید: آیا ما به اندازۀ ترس از یک حیوان، از جهنم می‌ترسیم؟

نشانۀ عدم وجود این ترس آن است که گاهی تا لبۀ پرتگاه گناهانی همچون غیبت یا لطمه زدن به آبروی مردم پیش می‌رویم. خداوند در قرآن، غیبت را به خوردن گوشت برادر مرده تشبیه کرده و پیامبر اکرم (ص) فرموده‌اند:

الغیبهُ اَشَدُّ مِنَ الزِّنا پس چرا ما به سادگی به آن نزدیک می‌شویم؟ زیرا ترس از جهنم در قلب ما حقیقی نیست.

راهکار آن است که با مطالعه و تفکر در آیات و روایات مربوط به عذاب الهی، این هراس را در وجود خود زنده کنیم. آنگاه که این ترس، واقعی و درونی شد، انسان به صورت خودکار حتی از صد کیلومتری گناه نیز عبور نخواهد کرد. این، دومین شاخه از شاخه‌های صبر و تاب‌آوری است.

منابع:

• حکمت ۳۱ نهچ‌البلاغه