بی‌رغبتی به دنیا

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: صبر و تاب آوری، بی‌رغبتی به دنیا

همان‌گونه که بیان شد، امیرالمؤمنین علی (ع) صبر را بر چهار پایه استوار می‌دانند:

• شوق به بهشت
• ترس از جهنم
• زهد
•  انتظار مرگ

اکنون به سومین رکن از این ارکان، یعنی زهد، می‌رسیم.

• زهد، به معنای بی‌رغبتی و دل نبستن به دنیا، یکی از ارزشمندترین معارف اسلامی است که متأسفانه با گذشت زمان، در فهم آن انحرافاتی ایجاد شده است.
• زهد در اسلام ناب، هرگز به معنای نداشتن امکانات خوب دنیوی یا لذت نبردن از حلال‌های الهی نیست؛ بلکه به معنای دلبسته نشدن به این‌هاست.
• انسان زاهد می‌تواند از بهترین نعمت‌های دنیا بهره‌مند شود، اما هنگامی که وظیفه‌ای مهم‌تر پیش می‌آید، به‌آسانی از همۀ آن‌ها دست می‌کشد و راه حق را در پیش می‌گیرد.

حضرت در بخش سوم از چهار شعبۀ صبر در حکمت سی‌ویکم نهج‌البلاغه می‌فرمایند: وَ مَنْ زَهِدَ فِی الدُّنْیَا اسْتَهَانَ بِالْمُصِیبَاتِ؛ یعنی «هر کس در دنیا زهد ورزد، مصیبت‌ها را سبک می‌شمارد.

یکی از خطرناک‌ترین موقعیت‌هایی که اگر انسان در آن صبر نداشته باشد، با سر در وادی کفر سقوط می‌کند، لحظۀ فرارسیدن مصیبت است. حضرت برای آنکه ما بتوانیم در این لحظات دشوار، صبر پیشه کنیم و نفس خود را از جزع و فزع و کفرگویی بازداریم، راهکاری بنیادین ارائه می‌دهند: از پیش، روحیۀ زهد را در وجود خود تقویت کنید.

باید از دنیا لذت برد، اما دل نبست؛ همان‌گونه که شاعر می‌گوید: من در میان جمع و دلم جای دیگر است. وقتی دلبستگی وجود نداشته باشد، هنگام از دست دادن نیز سقوطی در کار نخواهد بود. این حالت، مانند تکیه دادن به پشتی یک صندلی است. اگر تمام وزن خود را بر آن رها کنیم، به محض آنکه کسی آن را کنار بکشد، با سر به زمین خواهیم خورد. اما اگر تنها با آن مماس باشیم و بر پای خود بایستیم، حتی اگر آن را بردارند نیز نخواهیم افتاد.

بنابراین، برای آنکه ایمان انسان در لحظۀ مصیبت از دست نرود، باید از قبل، دل خود را از دلبستگی به دنیا پاک کرد. کسی که زهد داشته باشد، با شنیدن خبر مصیبت یا مواجهه با آن، صبر خود را از دست نمی‌دهد و در نتیجه، ایمانش نیز حفظ خواهد شد.

منابع:

• حکمت ۳۱ نهچ‌البلاغه