کلیپ
پادکست
متن
بسمالله الرحمن الرحیم
کارشناس: استاد مهدوی ارفع
عنوان: صبر و تاب آوری، تباهی اعمال نیک
در ادامۀ مبحث صبر و تابآوری، به این نکتۀ مهم میرسیم که بیتابی در برابر مصیبت، چه خسارت بزرگی به همراه دارد.
امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۱۴۴ نهجالبلاغه میفرمایند:
«وَ مَن ضَرَبَ یَدَهُ عَلى فَخِذِهِ عِندَ مُصیبَتِهِ حَبِطَ عَمَلُهُ»؛ یعنی: هر کس در هنگام مصیبت (از روی بیتابی) دست بر ران خود بکوبد، عملش تباه میشود.
اما منظور از «تباه شدن عمل» چیست؟ آیا مقصود آن است که تمام اعمال نیک گذشتۀ فرد نابود میشود؟
خیر، بلکه منظور آن است که نتیجۀ ارزشمند صبری که میتوانست او را به اجری بزرگ و مقامی بلند برساند، از بین میرود.
عارفان مقامات بالایی را برای سالکان الی الله برشمردهاند که از میان آنها، سه یا چهار مقام، در اوج قرار دارند:
- مقام صبر
- مقام رضا و تسلیم
- مقام فنا در ذات الهی
یک انسان عادی، اگر اندکی هوشیار باشد، میتواند به واسطۀ یک مصیبت طبیعی و ناخواسته، ره صد ساله را یکشبه بپیماید و به مقام والای صابران جهش کند. اما اگر در برابر از دست دادن چیزی که ذاتاً از دسترفتنی بوده و با جزع و فزع نیز بازنمیگردد، بیتابی کند، خود را از این جهش معنوی بزرگ محروم ساخته است؛ این همان معنای «حبط عمل» است.
چگونه میتوان از این خسران بزرگ جلوگیری کرد؟
راهکار آن، تفکر دائمی در این آیۀ شریفه است: إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ؛ همانا ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمیگردیم.
در نهجالبلاغه از امیرالمؤمنین (ع) دربارۀ تفسیر این آیه پرسیدند. ایشان فرمودند:
- وقتی میگوییم «إِنَّا لِلَّهِ»، اقرار میکنیم که ما ملک خداییم و از آنِ خود نیستیم.
- و هنگامی که میگوییم «وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ»، اعتراف میکنیم که در این دنیا ماندنی نیستیم.
اگر ما باور کنیم که قرار نبوده تا ابد در این دنیا بمانیم، دیگر از رفتن کسی اینچنین به هم نمیریزیم. او به وطن اصلیاش بازگشته و از این زندان آزاد شده است؛ و ما نیز انشاءالله به زودی از این زندان رها شده و به سرای ابدی باز خواهیم گشت.
منابع:
- حکمت ۱۴۴ نهچالبلاغه