قدر استغفار را بدانیم

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: امید و امید آفرینی، قدر استغفار را بدانیم

• عاملی که می‌تواند ما را برای مبارزه با سختی‌ها و جبران اشتباهات گذشته تقویت کند، امید است. حتی در قاموس بندگی خداوند نیز اگر انسان امید نداشته باشد، قافیه را باخته است.

امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۸۷ نهج‌البلاغه می‌فرمایند:

«عَجِبْتُ لِمَنْ یَقْنَطُ وَ مَعَهُ الِاسْتِغْفَارُ» یعنی: در شگفتم از کسی که ناامید می‌شود، در حالی که استغفار را با خود دارد.

این بدان معناست که استغفار آن‌قدر قدرتمند است که می‌تواند گذشته را جبران کند و آینده را برای انسان بسازد؛ تا جایی که اگر فردی به اندازۀ کوهی از گناهان نیز بر دوش داشته باشد، با استغفار واقعی می‌تواند همه چیز را دوباره به دست آورد و گذشتۀ خود را اصلاح کند.

• از خود حضرت نیز در حکمت‌های نهج‌البلاغه نقل شده است که می‌فرمایند اگر گناه تمام عالم را داشته باشم و تنها فرصت دو رکعت نماز و توبه به من داده شود، هرگز نگران نخواهم بود. این سخن نه به معنای بی‌اهمیت دانستن گناه، بلکه به معنای آن است که نباید ناامید شد، زیرا فرصت توبه و جبران همواره وجود دارد.

بر این اساس،

• انسان باید در عین حال که نسبت به خداوند جسور و در گناه بی‌مبالات نمی‌شود، هرگز امید خود را از دست ندهد.
• باید تلاش کند معصیت نکند، اما اگر خطایی از او سر زد، به‌آسانی توبه کند و امیدوار باشد.
• از سوی دیگر، مبلغان معارف دینی نیز باید مراقب باشند تا به‌گونه‌ای سخن نگویند که مردم گمان کنند پس از ارتکاب چندین گناه، راه بازگشت برایشان بسته شده است.

امیرالمؤمنین (ع) در حکمت ۹۰ نهج‌البلاغه، نشانۀ یک اسلام‌شناس واقعی را این‌گونه بیان می‌کنند:

«الفَقیهُ کُلُّ الفَقیه‌ مَن لَم یُقَنِّطِ النّاسَ مِن رَحمَهِ اللهِ، وَ لَم یُؤیِسهُم مِن رَوحِ اللهِ، وَ لَم یُؤمِنهُم مِن مَکرِ اللهِ»؛ یعنی اسلام‌شناس حقیقی کسی است که وقتی سخن می‌گوید، مردم را از رحمت خدا مأیوس و از نجات الهی ناامید نمی‌کند.

البته از طرف دیگر، نباید همه چیز را آن‌قدر آسان جلوه دهد که مردم از تدبیر و مکر خداوند احساس امنیت کرده و بی‌خیال شوند.

در نهایت، باید دانست که انسان‌ها با امید زنده‌اند؛ امیدی که نه خودشان باید آن را دست‌کم بگیرند و نه دیگران حق تضعیف آن را دارند.

منابع:

• حکمت ۸۷ نهچ‌البلاغه
• حکمت ۹۰ نهچ‌البلاغه