چشم و هم‌چشمی را کنار بگذاریم

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: مهارت‌های زندگی، چشم و هم‌چشمی را کنار بگذاریم

ضرب‌المثلی در فرهنگ ما رایج است که می‌گوید: «خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو». این یکی از نادرست‌ترین و زیان‌بارترین تفکراتی است که می‌تواند بر زندگی فردی و اجتماعی حاکم شود.

مبنای این سخن چیست؟ اگر تمام یک جماعت در حال پیمودن مسیری اشتباه باشند، آیا من نیز باید برای همرنگ شدن با آنان، همان راه را بروم؟

منطق حکم می‌کند که انسان بر اساس اصول صحیح زندگی کند، نه تقلید کورکورانه از دیگران.

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زندگی امروز ما که ریشه در همین تفکر غلط دارد، پدیده “چشم و هم‌چشمی“ در تجملات، تشریفات و امور زائد زندگی است.

این پدیده که حاصل عدم تعقل است، آرامش را از خانواده‌ها سلب می‌کند. برای نمونه، خانمی که نوبت برگزاری جلسه روضه هفتگی به او رسیده بود، چنان همسر کارگر خود را تحت فشار قرار داده بود تا تمام اسباب خانه، از مبل و پرده گرفته تا فرش و تلویزیون را تعویض کند که آن مرد به ستوه آمده و از مسئول جلسه خواسته بود که این جلسات را متوقف کنند. دلیل آن خانم این بود که وسایل قدیمی‌اش در برابر مهمانان «زشت» است.

در مقابل این رویکرد، امیرالمؤمنین علیه‌السلام الگوی کامل پرهیز از تجملات و تشریفات زائد هستند. در حکمت ۳۷ نهج‌البلاغه نقل شده است که وقتی حضرت به عنوان حاکم جهان اسلام در مسیر جنگ صفین به شهر «انبار» عراق رسیدند، گروهی از دهقانان آن منطقه به محض دیدن ایشان، طبق رسم خود برای احترام به حاکمان، در مقابل مرکب ایشان شروع به دویدن کردند.

حضرت با ناراحتی آنان را متوقف کرده و فرمودند: «این چه کاری است که می‌کنید؟» آنان پاسخ دادند که این رسم ما برای بزرگداشت فرمانروایان است. امام فرمودند: به خدا سوگند که فرمانروایان شما از این کار هیچ سودی نمی‌برند و شما با این کار، خود را در دنیا به رنج می‌اندازید و در آخرت نیز باید پاسخگو باشید. این چه تشریفات غلطی است که خود را به زحمت انداخته و عزت نفس خود را می‌شکنید؟

از این سیره باید الهام گرفت و در زندگی، هر تصمیمی را بر پایه منطق و نیاز واقعی بنا نهاد. اگر فردی برای آسایش بیشتر خود و خانواده‌اش، وسیله‌ای تهیه می‌کند یا خانه‌اش را تغییر می‌دهد، این کار بسیار پسندیده است. اما اگر این تغییرات صرفاً به این دلیل باشد که «دیگران چه می‌گویند» یا «زشت است که هنوز تلویزیون قدیمی داریم»، این همان چشم و هم‌چشمی مخرب است.

• پرهیز از تجملات و تشریفات زائد یکی از بهترین مهارت‌های زندگی است؛ زیرا هم به انسان و اطرافیانش آرامش می‌بخشد و هم به دیگران شیوه صحیح زندگی کردن را می‌آموزد.

منابع:

• حکمت ۳۷ نهچ‌البلاغه