تفکر کردن

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: مهارت‌های زندگی، تفکر کردن

در ادامه شرح حکمت پنجم نهج‌البلاغه و بیان اصول اساسی برای یک زندگی ماهرانه، به سومین و آخرین اصل می‌رسیم. دو اصل پیشین عبارت بودند از «العلمُ وراثهٌ کریمهٌ» (دانش، میراثی گران‌بهاست) و «وَالآدابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَهٌ» (آداب، زینت‌هایی همواره نو هستند).

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در سومین اصل می‌فرمایند: وَالفِکرُ مِرآهٌ صافِیَهٌ؛ یعنی تفکر و اندیشه‌ورزی، همچون آینه‌ای صاف و شفاف است.

ارتباط این اصل با مهارت‌های زندگی در این است که اگر استفاده از علم دیگران ما را از تکرار خطاهای آنان باز می‌دارد، تفکر به ما قدرت کشف راه‌های نرفته، خلاقیت و یافتن میان‌برهایی را می‌دهد که دیگران به آن نیندیشیده‌اند. خلاقیت، بیش از آنکه محصول دانش باشد، همواره ثمرۀ تأمل و تفکر است.

انسانی که می‌اندیشد، گویی خوبی‌ها و بدی‌های یک کار را در آینه‌ای شفاف و بی‌غبار می‌بیند و به همین دلیل، کمتر خطا می‌کند و انتخاب‌های زیباتری خواهد داشت.

برای نمونه، به مهارت «سخن گفتن» که یکی از پرکاربردترین و اساسی‌ترین مهارت‌های زندگی است، توجه کنیم. حضرت در بند چهارم از خطبه ۱۷۶ نهج‌البلاغه، تفاوت مؤمن عاقل با منافق احمق را این‌گونه بیان می‌کنند: مؤمن پیش از آنکه سخنی بگوید، درباره آن فکر می‌کند؛ اگر نتیجه و آثار آن را نیکو ببیند، آن را بر زبان می‌آورد وگرنه از گفتن آن خودداری می‌کند. اما منافقِ احمق، هرآنچه به ذهنش می‌رسد را بدون اندیشه دربارۀ سود و زیان آن بیان می‌کند.

بنابراین، اصل «الفِکرُ مِرآهٌ صافِیَهٌ» به ما می‌آموزد که پیش از هر اقدام، در حین انجام آن و پس از آن، باید فکر کنیم. این اندیشه‌ورزی به ما کمک می‌کند تا:

• راه‌های میان‌بر و بهینه‌تر را پیدا کنیم.
• خطاهای گذشته را شناسایی کرده و از تکرار آن‌ها بپرهیزیم.
• نقاط قوت خود را کشف کرده و آن‌ها را تقویت نماییم.

منابع:

• حکمت ۵ نهچ‌البلاغه
• حکمت ۱۷۶ نهچ‌البلاغه