اصل اول اخلاق حسن

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: مراقبت از خانواده، اصل اول: اخلاق حسن

قرآن کریم سه وظیفه موازی را برای ما مقرر داشته است:

• اول اینکه مراقب خود باشید. زیرا اگر همه اهل زمین گمراه شوند، اما شما مراقب خود باشید، هیچ ضرری متوجه شما نخواهد شد.
• دوم اینکه، حال که مراقب خود هستید، مراقب خانواده‌تان نیز باشید تا گرفتار آتشی نشوند که هیزم آن سنگ‌ها و انسان‌ها هستند.
• سوم اینکه، مواظب جامعه خود باشید. گروهی از شما باید حتماً امر به معروف و نهی از منکر کنید تا محیط اجتماعی آلوده نگردد؛ زیرا اگر محیط اجتماعی آلوده شود، تربیت نفس و خانواده به شدت دشوار خواهد شد.

لذا یکی از دستورات الهی به ما، مراقبت از خانواده است، چنانکه می‌فرماید:

• یا ایها الذین آمنوا قوا انفسکم و اهلیکم ناراً وقودها الناس والحجاره: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن انسان‌ها و سنگ‌ها هستند، حفظ کنید.

در ادامه، بررسی خواهیم کرد که امیرالمؤمنین علیه السلام چه توصیه‌هایی برای این مراقبت از خانواده دارند. تلاش می‌شود در این سلسله مباحث، نکات به صورت اصولی و منظم ارائه شوند تا هم به راحتی به خاطر سپرده شوند، هم به آسانی در زندگی قابل پیاده‌سازی باشند و هم بتوانید آنها را به سادگی به دیگران منتقل کنید.

• اصل اول: اخلاق حسنه

امیرالمؤمنین علیه السلام در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه، خطاب به فرزند دلبندشان امام حسن مجتبی علیه السلام، می‌فرمایند: با خانواده‌ات به گونه‌ای رفتار نکن که بدبخت‌ترین مردم نسبت به تو باشند.

این یعنی اینکه نباید با رفتارتان، در بیرون دل مردم را بسوزانید و در درون، دل خانواده خود را آزرده سازید. در واقع، باید آنقدر با خانواده خود مهربان باشید که آنها از داشتن چنین پدری یا چنین شوهری لذت ببرند و به آن افتخار کنند.

همچنین در حکمت‌های نهج‌البلاغه فرموده است: نشانه‌ی آنکه کسی با خانواده و دیگران به نیکی رفتار می‌کند، این است که «خالطوا الناسَ مُخالَطهً إن مِتّم بکَوا علیکُم و إن عِشتُم حَنّوا الَیکُم»؛ یعنی با مردم چنان معاشرت کنید که اگر از دنیا رفتید، از ته دل بر شما بگریند و بسوزند و تا زمانی که زنده‌اید، مشتاقانه به سوی شما بیایند.

این اصل را در مورد خانواده، شامل پدر، مادر و فرزندان، در خلوت خود شاخص قرار دهید.

از خود بپرسید: اگر خدای ناکرده همین امروز از دنیا بروم، آیا اطرافیانم، و در رأس آنها خانواده‌ام، واقعاً به خاطر خوبی‌های من از ته دل اشک می‌ریزند یا فقط به خاطر از دست دادن یک انسان کمی متأثر شده و سپس فراموش می‌کنند؟ و تا زمانی که زنده‌ام، آیا مشتاقانه به سمتم می‌آیند یا به دلیل نیاز یا ترس از من (که شاید زیاد ایراد می‌گیرم)، مجبورند به ظاهر با من مدارا کنند؟ این اولین اصل در مدیریت خانواده است.

منابع:

• نامه ۳۱ نهج‌البلاغه
• حکمت ۹ نهج‌البلاغه