کلیپ
پادکست
متن
بسمالله الرحمن الرحیم
کارشناس: استاد مهدوی ارفع
عنوان: مهارتهای زندگی، میزان و روش بخشش
- یکی از عالیترین و مهمترین اصول مهارتهای زندگی، داشتن روشی صحیح برای بخشش و انفاق است.
انسانها در مواجهه با نیازمندان به چند دسته تقسیم میشوند:
- گروهی چنان تحت تأثیر احساسات قرار میگیرند که بیحساب میبخشند و در نتیجه، فردای آن روز خود به نیازمند تبدیل میشوند.
- در مقابل، گروهی دیگر چنان درگیر آیندهنگری افراطی و محاسبات بیمورد میشوند که هیچ انفاقی از آنان سر نمیزند.
امیرالمؤمنین علیهالسلام در حکمت سی و سوم نهجالبلاغه، راهکاری میانه را معرفی میکنند و با رد کردن هر دو رویکرد افراطی و تفریطی میفرمایند: کُنْ سَمْحاً وَ لاَ تَکُنْ مُبَذِّراً، وَ کُنْ مُقَدِّراً وَ لاَ تَکُنْ مُقَتِّراً»؛ یعنی: بخشنده باش، اما زیادهروی و اسراف مکن؛ و حسابگر باش، اما سختگیر و بخیل مباش.
راهکار عملی برای تحقق این دستور، همان است که در قرآن کریم با عنوان “حَقٌّ مَعْلُومٌ” از آن یاد شده است؛ یعنی مؤمن باید در اموال خود، حقی مشخص و معین را برای نیازمندان در نظر بگیرد. به این معنا که از همان ابتدای ماه که حقوق خود را دریافت میکند، بخشی را برای انفاق کنار بگذارد تا هم بیحساب نبخشد و هم از بخل ورزیدن دوری کند.
این حق معین، به دو دسته از نیازمندان تعلق میگیرد:
- سائل: فقرایی که نیاز خود را ابراز کرده و درخواست کمک میکنند.
- محروم: نیازمندانی که یا به دلیل عزت نفس، اهل درخواست نیستن و یا به ما دسترسی ندارند.
این روش مدیریتشده، که فراتر از واجبات مالی مانند خمس و زکات است، منطقیترین شیوه برای بخشش است. چنین انفاقی که از روی برنامه و تدبیر انجام میشود، نه تنها برای زندگی و اموال انسان برکت میآورد، بلکه باعث نورانیت روح او نیز میگردد. با این کار، فرد به صورت ناگهانی و بدون برنامه، تمام دارایی خود را نمیبخشد که در پایان ماه، خود دچار مشکل شود. از سوی دیگر، مانند انسان بخیلی عمل نمیکند که به بهانه آیندهنگریهای بیمورد (مانند نگرانی برای جهیزیه دختر چهار سالهاش)، نه خود از مالش بهره میبرد و نه به دیگران میبخشد.
بنابراین، همانگونه که برای سایر مخارج زندگی خود از قبل برنامهریزی میکنیم، باید برای بخششهای خود نیز تدبیر کرده و از ابتدا حقی مشخص را در اموال خود برای آن در نظر بگیریم.
منابع:
- حکمت ۳۳ نهچالبلاغه