استفاده از علم و تجربه دیگران

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: مهارت‌های زندگی، استفاده از علم و تجربه دیگران

نداشتن مهارت در زندگی باعث می‌شود انسان، حتی اگر استعداد بالا و امکانات بی‌نظیری داشته باشد، از دیگران عقب بماند و احساس ناکامی کند. برای کسب این مهارت‌ها، امیرالمؤمنین علیه‌السلام در نهج‌البلاغه نکاتی کوتاه، گویا، بسیار ساده و در عین حال کاربردی و راهگشا دارند.

یکی از این موارد در حکمت پنجم نهج‌البلاغه بیان شده است. حضرت برای اینکه به ما بیاموزند چگونه از کمترین امکانات و فرصت‌ها بیشترین استفاده را ببریم و مهارت خوب زندگی کردن را در خود تقویت کنیم، سه اصل را بیان می‌کنند.

اصل اول این است که پیش از انجام هر کاری، حتی اقدامی ساده مانند خرید یک خودکار، ابتدا باید دانشی را که دیگران پیش از ما تجربه، بررسی و ثبت کرده‌اند، به عنوان میراثی از گذشتگان مطالعه کنیم و سپس وارد آن کار شویم.

یکی از بزرگترین فرصت‌های ما این است که نخستین انسان‌های روی زمین نیستیم. پیش از ما میلیون‌ها انسان در تمام عرصه‌های زندگی فردی و اجتماعی، از جمله اقتصاد، فرهنگ، سیاست، مدیریت و دیپلماسی، زندگی کرده و حجم عظیمی از علم و تجربه را تولید کرده‌اند. علمی که آنان برایش زحمت کشیده‌اند، اکنون بدون زحمت به دست ما رسیده است؛ درست مانند ارثی که پدر یا پدربزرگ برای آن تلاش کرده‌اند، زمینی را خریده، شخم زده، کاشته و درختان را به ثمر رسانده‌اند و پس از مرگشان، باغی پر از میوه به فرزندی می‌رسد که یک روز هم برای آن زحمت نکشیده است.

بر همین اساس، حضرت علی (ع) می‌فرمایند: العلم وراثه کریمه؛ یعنی دانش، میراثی گران‌بها و باارزش است.

این دانش اولاً «میراث» است، زیرا دیگران برای آن زحمت کشیده‌اند و مانند ارث، بدون تلاش به ما رسیده است؛ ثانیاً «کریمه» و باارزش است، چون عصاره تجربیات گذشتگان است و آزمون و خطای آن را دیگران پیش از ما انجام داده‌اند.

• بنابراین، اولین نکته در حکمت پنجم این است که اگر می‌خواهیم ماهرانه زندگی کنیم، باید پیش از هر تصمیمی، دانش و تجربه دیگران را مطالعه و با دیگران مشورت کنیم. نباید راهی را که دیگران پیموده‌اند، از ابتدا آغاز کنیم، نباید چرخ را دوباره اختراع کنیم و از صفر شروع کنیم. مگر انسان چند بار فرصت زندگی کردن دارد؟ اینکه شاعر می‌گوید:

مرد خردمند خردپیشه را / عمر دو بایست در این روزگار تا به یکی تجربه آرد به دست / با دیگری تجربه بندد به کار

یک واقعیت نیست؛ چرا که انسان نمی‌تواند دو بار در این دنیا زندگی کند. در حالی که با استفاده از تجربه دیگران، گویی هزاران بار عمر کرده است. پس اصل اول در مهارت‌های زندگی، استفاده از دانشی است که دیگران برای آن زحمت کشیده‌اند و به صورت یک ارث گران‌بها به ما رسیده است.

منابع:

• حکمت ۵ نهچ‌البلاغه