انسان ممکن الخطاست

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: مهارت‌های زندگی، انسان ممکن الخطاست

زندگی انسان همواره با فراز و نشیب همراه است و انسان‌های غیرمعصوم همواره در معرض خطا هستند. اینکه از قدیم گفته‌اند «انسان جایزالخطاست»، به معنای داشتن مجوز برای ارتکاب خطا نیست، بلکه به معنای «ممکن‌الخطا» بودن اوست؛ یعنی امکان لغزش برای او وجود دارد.

حال پرسش این است که رفتار ما با کسی که مرتکب خطا می‌شود، چگونه باید باشد؟

یکی از ضعف‌های بسیاری از ما، حتی برخی از متدینین، این است که در برابر خطای اطرافیان و مؤمنان، رفتارهای نادرستی از خود نشان می‌دهیم.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در حکمت ۲۰ نهج‌البلاغه، راهکاری اساسی در این زمینه ارائه می‌دهند. ایشان می‌فرمایند اگر فردی که دچار لغزش شده، انسانی بامروت و جوانمرد است — یعنی فردی حق‌شناس، دل‌رحم، خیرخواه و خوش‌بین به مردم است — باید از خطای او چشم‌پوشی کنید.

حضرت می‌فرمایند: أَقِیلُوا عَثَرَاتِ ذَوِی الْمُرُوءَاتِ، فَمَا یَعْثُرُ مِنْهُمْ عَاثِرٌ إِلَّا وَ یَدُ اللَّهِ بِیَدِهِ تَرْفَعُهُ؛ یعنی: از لغزش‌های انسان‌های جوانمرد درگذرید؛ زیرا هیچ جوانمردی نمی‌لغزد، مگر آنکه دست خدا در دست اوست و او را بلند می‌کند.

دلیل این دستور بسیار شگفت‌انگیز است. وقتی خداوند اراده کرده است که انسان جوانمرد را، حتی اگر خطا کرد و به زمین خورد، یاری کند و دستش را بگیرد تا عزت و آبرویش لطمه نبیند، شما چرا باید با آبروی او بازی کنید؟ چرا گناهش را جار می‌زنید، آن را به رخش می‌کشید و برای دیگران بازگو می‌کنید؟ چنین رفتاری حرکت در خلاف جهت اراده الهی است. خداوند می‌خواهد شأن و بزرگواری انسان جوانمرد را حفظ کند، حال او در برابر آن همه بزرگواری، یک بار دچار اشتباه یا لغزشی مالی و اخلاقی شده است.

بنابراین، باید به گونه‌ای رفتار کرد که نه تنها آبروی انسان جوانمرد حفظ شود، بلکه روحیه او نیز آسیب نبیند و حتی احساس کند که شما متوجه خطای او نشده‌اید. ایستادن در برابر اراده خدا، کاری بسیار خطرناک است.

امیدوارم که همه ما از جوانمردان باشیم و نسبت به خطاهای یکدیگر تغافل ورزیم.

منابع:

• حکمت ۲۰ نهچ‌البلاغه