راه‌های پیروزی

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: مهارت‌های زندگی، راه‌های پیروزی

همۀ ما در زندگی، اهدافی را در زمینه‌های گوناگون علمی، اقتصادی، فرهنگی، هنری یا ورزشی دنبال می‌کنیم و رسیدن به این اهداف را نشانۀ موفقیت و خوشبختی خود می‌دانیم.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام برای دستیابی به پیروزی و جلوگیری از ناکامی، سه مهارت کلیدی و به هم پیوسته را در حکمت ۴۸ نهج‌البلاغه بیان می‌فرمایند.

ایشان می‌فرمایند: الظَّفَرُ بِالْحَزْمِ، وَ الْحَزْمُ بِإِجَالَهِ الرَّأْیِ، وَ الرَّأْیُ بِتَحْصِینِ الْأَسْرَارِ؛ یعنی: پیروزی به دوراندیشی است، و دوراندیشی به جولان دادن فکر است، و فکر [و تصمیم درست] به نگهداری رازهاست.

برای درک بهتر و شیرین‌تر این حکمت، بهتر است آن را با مهندسی معکوس بررسی کنیم و از انتها به ابتدا بیاییم.

1. نگهداری اسرار (تحصین الأسرار):
2. فرض کنید پس از مدت‌ها تفکر، به یک ایده ناب و طرحی بزرگ دست یافته‌اید. برای آنکه این طرح در میانه راه با آفت‌هایی همچون حسادت دیگران یا موانع پیش‌بینی‌نشده از بین نرود، باید آن را تا زمان لازم، از افراد غیرضروری پنهان نگه دارید.
3. تحصین الأسرار یعنی راز کار خود را در دژی محکم حفظ کنید. بسیاری از طرح‌های بزرگ به این دلیل با شکست مواجه می‌شوند که پیش از به ثمر رسیدن، علنی شده و دیگران آن ایده را ربوده یا در مسیر اجرای آن سنگ‌اندازی کرده‌اند.
4. برای مثال، در کارگاه‌های صنعتی، یک استادکار ماهر وقتی می‌خواهد خط تولید جدیدی راه‌اندازی کند، شیشه‌های کارگاه را می‌پوشاند تا رقبا از طرح او باخبر نشوند و بازار را از دست او نگیرند. بنابراین، اولین شرط به نتیجه رساندن یک فکر ارزشمند، رازداری است.

• جولان فکر (إجاله الرأی):

حال سؤال این است که آن فکر و ایده ناب چگونه به دست می‌آید؟

حضرت می‌فرمایند با إجاله الرأی یا جولان دادن فکر.

• برای رسیدن به اهداف و ایده‌هایی که به ذهن دیگران نرسیده است، باید فکر را به حرکت و پویایی واداشت.
• این کار از طریق مشورت با دیگران، مطالعه سوابق، بررسی جوانب مختلف، آزمون و خطا و تفکر عمیق ممکن می‌شود.
• بسیاری از اختراعات و ابداعات بزرگ، حاصل همین درگیری ذهنی عمیق و نگاه از زوایای گوناگون است. به همین دلیل به آن‌ها «بدیع» یا نو می‌گویند، زیرا پیش از آن به ذهن کسی خطور نکرده بود.

• دوراندیشی (الحزم):
• نتیجه طبیعی «جولان فکر»، دستیابی به «حزم» یا دوراندیشی و داشتن طرح بلندمدت است.
• کسی که صرفاً از دیگران تقلید می‌کند و می‌گوید «چون همه این کار را می‌کنند، ما هم انجام دهیم»، همیشه دنباله‌رو باقی می‌ماند و هرگز به پیروزی واقعی نمی‌رسد. اما کسی که با تفکر عمیق به دوراندیشی رسیده است، می‌تواند آینده‌ای را ببیند که دیگران از دیدن آن عاجزند و در نتیجه، به موفقیت (ظفر) دست یابد.

بنابراین، مسیر موفقیت طبق این حکمت یک فرآیند سه مرحله‌ای است:

• پیروزی (الظفر) نیازمند دوراندیشی (الحزم) است.
• دوراندیشی نیازمند جولان فکر (إجاله الرأی) است.
• و فکر و ایده ناب، نیازمند محفوظ ماندن در دژ محکم اسرار (تحصین الأسرار) است.

منابع:

• حکمت ۴۸ نهچ‌البلاغه