کلیپ
پادکست
متن
بسمالله الرحمن الرحیم
کارشناس: استاد محمودی
عنوان: جنگ شناختی و مشروطه
- جنگ شناختی، پدیدهای نوظهور نیست، بلکه سابقه آن به طول عمر بشریت بازمیگردد. با این حال، طی سالیان اخیر، ابزارهای جدیدی به قدرت این نوع جنگ افزودهاند.
در اهمیت و عمق این مفهوم، میتوان به فرموده خداوند متعال در قرآن کریم اشاره نمود که از قول شیطان نقل میفرماید: “ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَیْمَانِهِمْ وَ عَنْ شَمَائِلِهِمْ وَ لَا تَجِدُ أَکْثَرَهُمْ شَاکِرِینَ”
به جرأت میتوان گفت که این آیه، ماهیت جنگ شناختی را تبیین میکند؛ جنگی که شیطان از هر طریقی وسوسه خود را اعمال خواهد کرد و نتیجه آن، عدم شکرگزاری اکثریت مردم است.
- عصر روزنامهها: معادل بسترهای نوین امروزی
در گذشته، ابزارهای رسانهای متفاوتی برای اعمال این نوع جنگ مورد استفاده قرار میگرفتند. به عنوان مثال، در عصر مشروطه، این روزنامهها بودند که نقش امروزین پلتفرمهایی چون توییتر، اینستاگرام و کلابهاوس را ایفا میکردند. در دوران مشروطه، روزنامههای بسیاری به چاپ میرسیدند. این روزنامهها، آنچنان تأثیری بر افکار عمومی نهادند که شاید بتوان گفت نهضت مشروطه را زمین زدند.
استفاده از جنگ شناختی در دوران مشروطه، آسیبهای بسیار مهم و تلخی را به نهضت وارد آورد.
- شهادت شیخ فضلالله نوری:
یکی از مهمترین آسیبهایی که مشروطه متحمل شد، شهادت آیتالله شیخ فضلالله نوری بود. هنگامی که ایشان را در میدان توپخانه پای چوبه دار آوردند و طناب را بر گردنش انداختند، جملهای کلیدی بیان کرد: “مردم، به والله قسم من مخالف مشروطه نیستم“
با وجود اینکه یکی از اتهامات جدی علیه ایشان مخالفت با مشروطه بود، ایشان حتی به قرآن جیبیاش نیز سوگند یاد کرد. با این حال، رسانهها و روزنامههای آن زمان، با تحریف محض، ادعا کردند که او به قوطی کبریتش قسم خورده است!
این نمونه نشان میدهد که چگونه جنگ شناختی توانست کاری کند تا مهمترین رهبر نهضت مشروطه به شهادت برسد. تلختر از این، این قدرت جنگ شناختی منجر به آن شد که فرزند ایشان در میدان شهادت، از خوشحالی و شادی برقصد.
یک نمونه دیگر که بخواهیم مثال بزنیم، ماجرای مجتهد معروف، آخوند خراسانی است.
در تصویر زیر محورهای منفیسازی در روزنامههای زمان مشروطه را مشاهده میکنید:
- سوءظن و اختلاف میان علما:
روزنامههای آن زمان تلاش میکردند محورهایی چون «آزادی» و «مساوات» را به شکل منفی تصویرسازی و معنا کنند. کار به جایی رسید که علمای نجف نسبت به حرکتی که در ایران در قالب مشروطه در حال شکلگیری بود، بدبین شدند. جنگ شناختی توانست بین برخی از علمای آن زمان اختلاف ایجاد کند.
محتوای اصلی این اختلاف این بود که به علمای نجف القا میشد: “مشروطهای که از آن حمایت میکنید، به انحراف کشیده شده است و به نام مشروطه دارند دین و شریعت را از بین میبرند و شما علمای نجف مقصر این حادثه هستید”
- شهادت آخوند خراسانی:
در همین راستا، مرحوم آخوند خراسانی (مجتهد معروف) تلاش کردند تا به ایران بیایند، سوءتفاهمات را از نزدیک بررسی کرده و به اختلافات پایان دهند. اما ایشان چند ساعت قبل از حرکت، در تاریخ ۲۰ ذیحجه ۱۳۲۹ قمری (مطابق با ۲۱ آذر ۱۲۹۰ شمسی) به شکلی کاملاً مشکوک دار فانی را وداع گفتند.
نتیجهگیری:
- دشمنان با اتکا به سیاست تفرقه بیانداز و حکومت کن، سالهای سال از جنگ شناختی بهره بردهاند و نمونه بارز آن در واقعه مشروطه مشهود است.