
برزخ تا قیامت
پرسش: آیا انسان پس از مرگ در عالم برزخ تا قیامت خواهد ماند؟ پاسخ: برزخ جهانی است میان دنیا و عالم آخرت؛ یعنی هنگامی که روح از بدن جدا میشود، پیش از آن که بار دیگر در قیامت به بدن اصلی باز گردد، در عالمی که میان این دو عالم
68 مقاله

پرسش: آیا انسان پس از مرگ در عالم برزخ تا قیامت خواهد ماند؟ پاسخ: برزخ جهانی است میان دنیا و عالم آخرت؛ یعنی هنگامی که روح از بدن جدا میشود، پیش از آن که بار دیگر در قیامت به بدن اصلی باز گردد، در عالمی که میان این دو عالم

پرسش: آیا دیدار افراد یک خانواده در عالم برزخ امکان دارد؟ یعنی میتوانند یکدیگر را بشناسند و کنار هم بمانند؟! پاسخ: در محاسن برقی آمده: حماد بن عثمان از امام صادق(ع) نقل کرده است که: حضرت سخنی از ارواح مؤمنان به میان آورد و فرمود: آنها یکدیگر را ملاقات میکنند.

پرسش: نحوه ارتباط با عالم برزخ و قبر چگونه است؟ پاسخ: ارتباط با عالم برزخ با توجه به بقاء روح در عالم برزخ قابل توجیه است و این ارتباط طرفینی است؛ یعنی در مواردی افرادی با مردگان تماس میگیرند و از آن طرف ارواح نیز با زندگان در ارتباط اند،

پرسش: نحوه ارتباط با عالم برزخ و قبر چگونه است؟ پاسخ: ارتباط با عالم برزخ با توجه به بقاء روح در عالم برزخ قابل توجیه است و این ارتباط طرفینی است؛ یعنی در مواردی افرادی با مردگان تماس میگیرند و از آن طرف ارواح نیز با زندگان در ارتباط اند،

پرسش: فرق برزخ با قیامت چیست؟ پاسخ: در این سؤال سه نکته مطرح است: ۱- برزخ چیست؟ ۲- برزخ با قیامت چه تفاوتی دارد؟ ۳- آیا بعد از مردن انسان قیامتش شروع میشود؟ در جواب گفتنی است که: ۱- برزخ به چیزی میگویند که بین دو چیز دیگر قرار گرفته

لَعَلِّی أَعْمَلُ صَالِحًا فِیمَا تَرَکْتُ کَلَّا إِنَّهَا کَلِمَهٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى یوْمِ یبْعَثُونَ شاید در آنچه ترک کردم (و کوتاهی نمودم) عمل صالحی انجام دهم!» (ولی به او میگویند:) چنین نیست! این سخنی است که او به زبان میگوید (و اگر بازگردد، کارش همچون گذشته است)! و

لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِی الْآخِرَهِ هُمُ الْخَاسِرُونَ و ناچار آنها در آخرت زیانکارند.«النحل/۱۰۹» یوْمَ تَأْتِی کُلُّ نَفْسٍ تُجَادِلُ عَنْ نَفْسِهَا وَتُوَفَّى کُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ وَهُمْ لَا یظْلَمُونَ (به یاد آورید) روزی را که هر کس (در فکر خویشتن است؛ و تنها) به دفاع از خود برمیخیزد؛ و نتیجه اعمال

وَیوْمَ یحْشُرُهُمْ جَمِیعًا یا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَکْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَقَالَ أَوْلِیاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِی أَجَّلْتَ لَنَا قَالَ النَّارُ مَثْوَاکُمْ خَالِدِینَ فِیهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّ رَبَّکَ حَکِیمٌ عَلِیمٌ در آن روز که (خدا) همه آنها را جمع و محشور میسازد، (میگوید:) ای

وَاتَّقُوا یوْمًا لَا تَجْزِی نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَیئًا وَلَا یقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَهٌ وَلَا یؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ ینْصَرُونَ و از آن روز بترسید که کسی مجازات دیگری را نمیپذیرد و نه از او شفاعت پذیرفته میشود؛ و نه غرامت از او قبول خواهد شد؛ و نه یاری میشوند.«البقره/۴۸» وَاتَّقُوا

إِنَّ رَبَّکَ یعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَی اللَّیلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَهٌ مِنَ الَّذِینَ مَعَکَ وَاللَّهُ یقَدِّرُ اللَّیلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَیکُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَیسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَیکُونُ مِنْکُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ یضْرِبُونَ فِی الْأَرْضِ یبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ یقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا

اصْلَوْهَا فَاصْبِرُوا أَوْ لَا تَصْبِرُوا سَوَاءٌ عَلَیکُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ در آن وارد شوید و بسوزید؛ میخواهید صبر کنید یا نکنید، برای شما یکسان است؛ چرا که تنها به اعمالتان جزا داده میشوید!«الطور/۱۶» یوْمَ لَا یغْنِی عَنْهُمْ کَیدُهُمْ شَیئًا وَلَا هُمْ ینْصَرُونَ روزی که نقشههای آنان سودی به

وَلَوْ أَنَّ لِلَّذِینَ ظَلَمُوا مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِنْ سُوءِ الْعَذَابِ یوْمَ الْقِیامَهِ وَبَدَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مَا لَمْ یکُونُوا یحْتَسِبُونَ اگر ستمکاران تمام آنچه را روی زمین است مالک باشند و همانند آن بر آن افزوده شود، حاضرند همه را فدا کنند تا از عذاب

فَإِذَا جَاءَتِ الصَّاخَّهُ هنگامی که آن صدای مهیب [= صیحه رستاخیز] بیاید، (کافران در اندوه عمیقی فرومیروند)!«عبس/۳۳» یوْمَ یفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِیهِ در آن روز که انسان از برادر خود میگریزد،«عبس/۳۴» وَأُمِّهِ وَأَبِیهِ و از مادر و پدرش،«عبس/۳۵» وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِیهِ و زن و فرزندانش؛«عبس/۳۶» لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ یوْمَئِذٍ شَأْنٌ یغْنِیهِ

إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَالَّذِینَ هَادُوا وَالصَّابِئِینَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِینَ أَشْرَکُوا إِنَّ اللَّهَ یفْصِلُ بَینَهُمْ یوْمَ الْقِیامَهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیءٍ شَهِیدٌ مسلما کسانی که ایمان آوردهاند، و یهود و صابئان [= ستارهپرستان] و نصاری و مجوس و مشرکان، خداوند در میان آنان روز قیامت داوری میکند؛ (و حق را

رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: الناس نیام فإذا ماتوا انتبهوا؛ مردمی که در این دنیا زندگی می کنند همه خوابند وقتی بمیرند تازه بیدار میشوند». عالم برزخ عالم بیداری است ولی همین عالم برزخ نسبت به قیامت خواب است؛ زیرا که در قیامت بیداری محض

پیامبر اکرم راجع به حالاتی که ظالمین در حال سکرات موت دارند؛ میفرماید: و ای کاش میدیدی آنوقتی را که ستمکاران در سکرات و غمرات مرگ فرو رفته و غوطه می خورند و فرشتگان قبض روح دستهای خود را برای ربودن جان آنها باز کرده و به آنها بدین کلمات

روایاتی که در باره عذاب قبر و ثواب قبر وارد شده است راجع به بدن برزخی است که به مناسبت ارتباط عالم برزخ هر کس به قبر آن کس، از آن تعبیر به عذاب قبر شده است. در «علل الشرایع » مرحوم صدوق از امیرالمومنین علیه السلام روایت شده است

خداوند به انسان دو رسول عنایت فرموده: یکی عقل که رسول باطن است و همیشه با انسان است و دیگر رسول ظاهر که پیامبر اوست و انسان را به دعوت رسول باطن وا میدارد و ترغیب می نماید. بنابراین، اگر انسان راه حقّ را طیّ ننمود و سرپوش روی رسول

در آیات ۹۹ و ۱۰۰ سوره المؤمنون است که نقل می کند میت بعد از آنکه می میرد و وضع خودش را وخیم می بیند تقاضای بازگشت می کند (البته لابد بعضی از اموات این طورند) این معلوم است که مرده، که می گوید: «رب ارجعون لعلی اعمل صالحا فیما

آنچه می میرد تن است نه روان : از نظر اسلام، انسان آفریده ای است که از تن و روان (روح و بدن) تشکیل یافته است. تن انسان، خود یکی از ترکیبات ماده و محکوم قوانین می باشد، یعنی حجم و وزن دارد و زندگانی او در زمان و مکانی

در آیات ۸۸-۹۶ سوره واقعه در حین انتقال روح به عالم برزخ چون هنوز مسأله قیامت مطرح نیست، بلافاصله انسان ها را تقسیم می کند. مردم را سه دسته می کند مقربین، اصحاب الیمین و مکذبین (که در اول همین سوره اصحاب الشمال نامیده شده اند). قرآن یک عده را

علمای قدیم در جاهایی به جسم نامحسوس برخورد کرده بودند ولی قادر به فهم آن نبودند. این را هم باز ملاصدرا اثبات کرد و یک مقدارش را شیخ اشراق و دیگران اثبات کردند و قبل از همه اینها در روایات اشاره به این مطلب آمده بود و آن مسئله جسم

افرادی که نفوس آنها به مقام فعلیت خود نرسیده و ناقص از دنیا رفته اند، باید در برزخ تکمیل و پس از آن به قیامت انفسیه حضور یابند. داستانی را حضرت سیدنا الاعظم و اُستادنا الاکرم علامه طباطبائی نقل میفرمودند که بسیار شایان توجه است. فرمودند: در کربلا واعظی بود

در آیات ۸۸-۹۶ سوره واقعه در حین انتقال روح به عالم برزخ چون هنوز مسأله قیامت مطرح نیست، بلافاصله انسان ها را تقسیم می کند. مردم را سه دسته می کند مقربین، اصحاب الیمین و مکذبین (که در اول همین سوره اصحاب الشمال نامیده شده اند). قرآن یک عده را

پرسش: می خواهم در مورد برزخ اطلاعاتی داشته باشم. پاسخ: طبق آنچه از کتاب و سنت استفاده میشود انسان در فاصله میان مرگ و رستاخیز عمومی، یک زندگانی محدود و موقتی دارد که برزخ و واسطه میان حیات دنیا و حیات آخرت است (۱). انسان پس از مرگ از جهت

بر اساس روایات وراده ارواح مؤمنین اهل خود را دیدار و ملاقات می کنند؛ روح مؤمن با همان صورتی که متصوِر است به دنیا نزول نموده و اقوام و ارحام و اهل بیت و افرادی را که به آنها علاقمند است، ملاقات میکند و از حالات و سرگذشت آنها اطلاع

مراحل وجودی انسان: طبع و ماده، ذهن و برزخ، روح و نفس انسان دارای سه مرحله است: اول بدن او که به عالم طبع و ماده تعبیر می شود، دوم قوای فکریه و تخیلیه که از آن به عالم مثال و صورت تعبیر می شود، سوم روح و نفس او

پرسش ـ تفاوت برزخ و قیامت چیست؟ پاسخ ـ از آیات قرآن و روایات استفاده میشود که انسانها بعد از مرگ و قبل از برپایی قیامت، مدتی را در عالم برزخ میگذرانند: «مِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ اِلی یَوْمَ یُبْعَثُونَ» (عبدالنبی نمازی، معاد از دیدگاه قرآن و روایات بی جا، انتشارات منبع،

پرسش . کیفیت ارتباط اهل برزخ با این جهان چگونه است. پاسخ: در روایات فراوانی سخن از ارتباط ارواح با دنیا و زیارت اهل خود رفته است. این نکته از نظر علمی نیز مورد تایید است و امروزه ارتباط با ارواح به یک علم تبدیل شده است. (نگاه کنید به

پرسش . بهشت و جهنم برزخی چگونه است؟ پاسخ: انسانها را در عالم برزخ در انتظار بر پاشدن قیامت نمیگذارند؛ بلکه پس از پشت سر گذاشتن پرسش قبر آنها را یا وارد بهشت برزخی میکنند و یا جهنم برزخی. در روایات فراوانی آمده است: « ان القبر روضه من ریاض