اخلاق خانوادگی

گوشی‌ام را توی کیفم می‌اندازم و از پنجره به بیرون خیره می‌شوم. متن تحقیق را توی ذهنم مرور می‌کنم. از کلاس‌های بعدازظهر خوشم نمي‌آید. انگار توی این ساعت، گرد خواب پخش کرده‌اند. توی صندلی جابه‌جا مي‌شوم که اتوبوس می‌ایستد. ایستگاه، خلوت است. صدایي به گوشم می‌رسد: پسرم. تا کمیته امداد امام هم میری؟ راننده اتوبوس […]

آقای ماندنی روزهای اولی بود که برای اقامه نماز ظهر و عصر به سازماني رفته بودم. بچه‌های خیلی با حال و بامعرفتی داشت. اسم یکی از آن عزيزان، آقای ماندنی بود که هميشه مسئولیت گفتن اذان نیز با ایشان بود. یک روز بین دو نماز، صحبت از مرگ و قبر و قیامت شد و این‌که

بيستم : احسان ِ بيشتر در زمان كهنسالي  آنان الف) . سيمايي از دوران پيري مِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى‏ أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئاً ؛ بعضى از شما مى‏ميرند و بعضى آن قدر عمر مى‏كنند كه به بدترين مرحله زندگى و پيرى مى‏رسند آن چنان كه چيزى از

مرحوم شهيد قدّس سرّه در كتاب قواعدشان درباره ي حقوق والدين قاعده اي بيان نموده اند و آن اين است كه : در اسلام آنچه كه نسبت به ديگران انجامش واجب يا حرام است نسبت به والدين نيز همان گونه است ولي چند حكم خاصِّ والدين است كه در زير بيان مي گردد : اوّل

الف ) سفارش به اطاعت ازآنان  قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلي الله عليه و آله و سلم : اَلْعَبْدُ الْمُطِيعُ لِوَالِدَيْهِ وَلِرَبِّهِ فِي أَعْلَى عِلِّيِينَ. ينابيع الموده ، ج 2 ، ص 74 / كنزالعمال ، ج 16 ، ص 467 پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند : بنده اي كه مطيع

وظيفه سوم: اگر قابل هدايت نيستند و دنبال مزاحمت، جدا نمودن خط وعمل 1 . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا آباءَكُمْ وَ إِخْوانَكُمْ أَوْلِياءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإِيمانِ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ  قُلْ إِنْ كانَ آباؤُكُمْ وَ أَبْناؤُكُمْ وَ إِخْوانُكُمْ وَ أَزْواجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسادَها

وظيفه دوم : مدارا نمودن با آنان درباه مدارا مباحثي است كه در زير بيان مداريم: (1) اهميّت مدارا 1 . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلي الله عليه و آله و سلم : أَعْقَلُ النَّاسِ أَشَدُّهُمْ مُدَارَاةً لِلنَّاسِ . بحارالأنوار ، ج 72 ، ص 53 پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند: عاقل

دین مبین اسلام یک حقیقتی است که در همه ابعاد وجودی انسان و در همه ساحات فردی و اجتماعی، جریان می یابد. دین به معنای جریان هدایت و سرپرستی انسانهاست. دین آمده است تا توحید و خدائی شدن را در انسان و تاریخ جاری کند، به طوری که ” اندیشه” “اخلاق” و “رفتار” انسانها، تجلی

مخالف بودن پدر و مادر بافرزند گاهي در اعتقادات است و گاهي در اخلاقيّات و گاهي در عمل و رفتار كه فرزند در برابرآنان وظايفي دارد كه در زير بيان مي گردد : وظيفه   اوّل  : تتفّر قلبي نسبت به اعتقادات باطل يا اخلاق رذيله و يا عملكرد خلافِ شرع 1 . لا تَجِدُ قَوْماً

1 . هرچه قدر باورهاي ديني در وجود ما بيشتر گردد تواضع و فروتني ما در برابرِ بندگان خداوند به خصوص پدر و مادرافزايش پيدا مي كند و اين يكي از آثار دين و ايمان است كه در زندگي كساني كه با اين مسائل سر و كار ندارند كمتر ديده مي شود . 2 .

1 . در مشهد مقدّس پيرمردي نابينا بود كه اكثراً او را در مجالس و پاي منبرها مي ديدم روزي كنارش نشسته و علّتِ نابينائي اش را جويا شدم گفت: در سنِّ نُه سالگي به اتفاق برادران و مادرم روز جمعه اي به عنوان تفريح و شستن فرش ها و لباس ها ، كنار قناتي 

1 . يكي از علمايي كه عمر بسيار با بركتي داشته مرحوم علّامه محمّد باقر مجلسي قدّس سرّه مي باشد ، پدرِ بزرگوارِ ايشان مي فرمايد : در يكي از شب ها بعد از فراغت از مناجات شبانه ، حالتي برايم رخ داد كه احساس كردم هرچه از خداوند بخواهم عطا خواهد فرمود ، متحيّر

 والديني كه خود زمينه ساز عقوقند الف ) مذمّت از زمينه سازي عقوق براي فرزند قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلي الله عليه و آله و سلم : يَا عَلِيُّ لَعَنَ اللَّهُ وَالِدَيْنِ حَمَلَا وَلَدَهُمَا عَلَى عُقُوقِهِمَا . وسائل‏الشيعة ، ج 21 ، ص 389  پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم  به علي عليه

 مخالفت با والدين در مواردِ گناه ،عقوق به شمار نمي آيد  1. قَالَ اَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ عليه السلام : إِنَّ لِلْوَالِدِ عَلَى الْوَلَدِ حَقّاً فَحَقُّ الْوَالِدِ عَلَى الْوَلَدِ أَنْ يُطِيعَهُ فِي كُلِّ شَيْ‏ءٍ إِلَّا فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ . نهج‏البلاغة ، حكمت 399 حضرت اميرمؤمنان عليه السلام  [ دربيان حقوق فرزند بر پدر و حقوق پدر بر

آثار اجتماعي 1 .  صالح بودنِ يك جامعه به صالح بودنِ هر يك از افرادِ جامعه است و صالح شدن يك فرد به صالح بودنِ خانواده است و خانواده اي صالح و بالنده است كه سه چيز در آن محقّق گردد.   ( 1 . ميان اعضاي خانواده هميشه آرامش و شادي و نشاط باشد 2

 آثارخانوادگي   حاكم شدن نزاع و اختلاف به جاي آرامش و صفا و محبّت قَالَ الصَّادِقُ عليه السلام : إِنَّ الْمَلَائِكَةَ لَا تَدْخُلُ بَيْتاً فِيهِ كَلْبٌ . وسائل‏الشيعة ، ج 5 ، ص 175 حضرت صادق عليه السلام مي فرمايد : به تحقيق ملائكه [ كه مظهرِ رحمتِ خداوند مي باشند ] در خانه اي در

بدي نمودنِ به ديگران آثار سوء فراواني دارد ، ولي آثار سوء بدي نمودنِ به پدر و مادر بيشتراست كه در زير بخشي از آ نرا بيان مي داريم : آثار فردي  (1) . عاقِ والدين در همين دنيا به عقاب عملش گرفتار مي شود  قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلي الله عليه و آله وسلم :

 آثار اجتماعي 1 . احسان به والدين سببِ تشويقِ كساني كه از بچه داشتن خوششان نمي آيد خواهد شد عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ : إِنَّ فُلَاناً رَجُلًا سَمَّاهُ قَالَ : إِنِّي كُنْتُ زَاهِداً فِي الْوَلَدِ حَتَّى وَقَفْتُ بِعَرَفَةَ فَإِذَاً إِلَى جَانِبِي غُلَامٌ شَابٌّ يَدْعُو وَ يَبْكِي وَ يَقُولُ : يَا رَبِّ وَالِدَيَّ

 آثارخانوادگي   (1) . سببِ لذّت بردن از زندگي مي گردد قَالَ رَسُولُ اللهِ صلي الله عليه و آله و سلم :  إِنَّ اللهَ وَضَعَ أَرْبَعاً فِي أَرْبَعٍ : بَرَكَةُ الْعِلْمِ فِي تَعْظِيمِ الْأُسْتاذِ، وَبَقاءُ الْإِيمَان فِي تَعْظِيمِ اللهِ ، وَلَذَّةُ الْعَيْشِ فِي بَرِّ الْوالِدَيْن، وَالنَّجَاةُ مِنَ النّارِ ِفي تَرْكِ إِيذَاءِ الخْلَْقِ . كلمات الرسول ،

آثارفردي (1). زودتر از بقيّه ي كارها رضايتِ خداوند را جلب مي نمايد قَالَ الصَّادِقُ عليه السلام : لَا عِبَادَةَ أَسْرَعُ بُلُوغاً بِصَاحِبِهَا إِلَى رِضَى اللَّهِ مِنْ بِرِّ الْوَالِدَيْنِ الْمُسْلِمَيْنِ لِوَجْهِ اللَّه‏  مستدرك‏الوسائل ، ج 15 ، ص     198 حضرت صادق عليه السلام مي فرمايد : هيچ عبادتي انسان را سريع تر به رضايتِ خداوند

اوّل : توجّه به محبّت ها و خدمات والدين به ما قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليهما السلام : …. وَ أَمَّا حَقُّ الرَّحِمِ فَحَقُّ أُمِّكَ أَنْ تَعْلَمَ أَنَّهَا حَمَلَتْكَ حَيْثُ لَا يَحْمِلُ أَحَدٌ أَحَداً وَ أَطْعَمَتْكَ مِنْ ثَمَرَةِ قَلْبِهَا مَا لَا يُطْعِمُ أَحَدٌ أَحَداً وَ أَنَّهَا وَقَتْكَ بِسَمْعِهَا وَ بَصَرِهَا وَ يَدِهَا وَ رِجْلِهَا وَ

حكم احسان به  پدر و مادر 1 . اِنَّ البرّ بالوالدين واجب ، مؤمنَين كانا او مخالفَين او كافرَين ، برَّين كانا او فاجرَين ، حيَّين كانا او ميِّتيَن . و قد ورد انّه اكبر فريضه . مرآة الكمال ، آيت الله مامقاني ، ج 1 ، ص 62 احسان و نيكي به والدين واجب

بيست  و دوم  : تدبير صحيح ميان احسان به والدين  و خواسته هاي همسر الف ) دو نوع پدر و مادر نسبت به عروس و داماد داريم : نوع اوّل : والديني كه دوست دارند فرزندانشان اهلِ مشورت باشند ولي هيچگونه دخالتي در زندگي آنان نمي كنند مگر در حدِّ راهنمائي هاي كلّي و تذكّر

بيست ويكم  : سفارش به احسان بيشتر به مادر 1 . وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ إِحْساناً حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهاً وَ وَضَعَتْهُ كُرْهاً وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً ؛ ما به انسان توصيه كرديم كه به پدر و مادرش نيكى كند ، مادرش او را با ناراحتى حمل مى‏كند ، و با ناراحتى بر زمين

هفدهم : تحمّلِ سختي هاي احسان به آنان و تحمّل اذيّت هاي آنان 1 . عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله و سلم أَنَّهُ قَالَ:  أُوصِي الشَّاهِدَ مِنْ أُمَّتِي وَ الْغَائِبَ وَ مَنْ فِي أَصْلَابِ الرِّجَالِ وَ أَرْحَامِ النِّسَاءِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ بِبِرِّ الْوَالِدَيْنِ وَ إِنْ سَافَرَ أَحَدُهُمْ فِي ذَلِكَ سِنِينَ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ

پانزدهم  : حفظ نمودنِ حريم ها 1- امنيت و آزادى در محيط خانه‏ بى شك وجود انسان داراى دو بعد است، بعد فردى و بعد اجتماعى و به همين دليل داراى دو نوع زندگى است، زندگى خصوصى و عمومى كه هر كدام براى خود ويژگيهايى دارد و آداب و مقرّراتى. انسان ناچار است در محيط

چهاردهم : پرهيز از آن چه بي حرمتي به آنا ن محسوب مي گردد بعضي از اموري كه عرفاً بي حرمتي محسوب مي گردد در زير بيان مي نماييم : باخشم و تندي به آنان نگاه كردن 1 . در مواردي كه پدران و مادران به علّت بي سوادي يا بر اثر خودسري يا سهل

دوازدهم :پرهيز از منّت نمودن 1 . رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم  از براء بن عازب پرسيدند  كه : اى براء، خرجى دادن به مادرت چگونه است؟ و براء مردى بود كه به زن و فرزند خود از نظر خرجى گشايش مى‏داد، رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم

يازدهم : خادمِ آنان بودن قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلي الله عليه و آله و سلّم :  …. أَفْضَلُ الْخِدْمَةِ خِدْمَتُهُمَا . مستدرك‏الوسائل ، ج 15، ص 201 پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلّم فرمودند : برترين خادم ها خادمان به پدر و مادرند . هر فرزندي احساس مي كند توفيق خادم بودنِ

   ششم  :رحمت داشتن نسبت به آنان 1 . رحمت يعني شناخت نيازها و كمبود ها و مرتفع ساختن آن ها ، البتّه نيازهاي انسان ها متفاوت است به طور مثال : گاهي نياز مادّي دارند كه بايد از نظر مادّي تأمين شوند و گاهي نياز عاطفي دارند كه بايد به ديدارشان رفت و يا