05- دلسوزی حکیمانه و جاهلانه
محتوای درس
کلیپ
پادکست
متن
بسمالله الرحمن الرحیم
کارشناس: استاد مهدوی ارفع
عنوان: تربیت فرزند براساس نامه ۳۱، دلسوزی حکیمانه و جاهلانه!
دلسوزی برای فرزند دو گونه است: دلسوزی حکیمانه و دلسوزی جاهلانه.
متأسفانه، بسیاری از اوقات، ما پدر و مادرها دلسوزیهایی از نوع جاهلانه داریم؛ یعنی به جای اینکه خیر و منفعت درازمدت یا میانمدت به فرزندمان برسد، زیان وارد میکنیم.
برای مثال، وابستگی بیش از حد فرزند به خود، از این قبیل است؛ مانند اینکه بگوییم: «برو دانشگاه، من پولت را میدهم»، «ازدواج کن، خانهات را میخرم»، یا «کار کن، سرمایهات را میدهم» این روشها فرزند را به خودمان وابسته میکند، در حالی که اگر روزی ما نباشیم، او با سر به زمین خواهد خورد.
- امیرالمؤمنین علیه السلام در ادامه نامهای که پیشتر به بخشی از آن اشاره شد، به ما پدران و مادران میآموزند که دلسوزی ما باید عاقلانه و حکیمانه باشد.
اما پیش از آنکه به دلسوزی حکیمانه بپردازیم، لازم است بدانیم که عمق عشق خود را چگونه به فرزندمان ابراز کنیم. در سنین خاصی، انسان به دلیل حیا و شرم، نمیتواند به راحتی بگوید «قربانت بروم، من تو را خیلی دوست دارم»، و حتی اگر این را بگوید، ممکن است آن تأثیر لازم را نداشته باشد.
شیوه بینظیر امیرالمؤمنین (ع) در ابراز عشق:
حضرت امیرالمؤمنین (ع) با یک هنر فوقالعاده بلاغی این کار را انجام دادند. ایشان در ابتدای نامه به فرزندشان امام حسن (ع) فرمودند: «ببین من به سن پیری رسیدهام. هر آدم عاقلی در این سن دیگر به هیچ کس کار ندارد و فقط به فکر قبر و قیامت خودش است. من هم فقط به فکر قبر و قیامت خودم هستم»
با این مقدمه، سؤالی در ذهن مخاطب ایجاد میشود که: «پدر جان، اگر فقط به فکر قبر و قیامت خودت هستی و به غیر خودت هیچ کاری نداری، پس چرا برای من که غیر از خودت هستم، نشستی و این همه وقت گذاشتی تا نامه بنویسی؟»
حضرت در پاسخ به این سؤال پنهان، عمق عشق خود را اینگونه نشان میدهند:
عزیزم، وجدتک بعضی بل وجدتک کلی؛ آخه تو که غیر من نیستی. تو تکهای از وجود من، نه، بلکه همه هستی منی.
ایشان ادامه میدهند:
همانا گذشت عمر و چیرگی روزگار و روی آوردن آخرت مرا از یاد غیر خودم بازداشته و تمام توجه مرا به آخرت کشانده است. به خویشتن فکر میکنم و از غیر خود روگردان شدم که نظرم را از دیگران گرفت و از پیروی خواهشها بازگرداند و حقیقت کار را به من نمایاند و مرا به راهی کشانده که شوخیبردار نیست و به حقیقتی رسانده که دروغ در آن راه ندارد.
با این همه تأکید که «من در این سن و سال اصلاً به هیچ چیزی دیگر جز خودم، آخرت و مرگ توجه ندارم»، ایشان سپس پرده از راز میگشایند و میفرمایند:
و تو را دیدم که پاره تن منی، بلکه همه جان منی. آنگونه که اگر آسیبی به تو برسد، انگار به من رسیده است و اگر مرگ به سراغ تو بیاید، زندگی مرا گرفته است. پس کار تو را کار خودم شمردم و نامهای برای تو نوشتم تا تو را در سختیهای زندگی رهنمون باشم. حال دیگر فرقی نمیکند بعد از این من زنده باشم یا نباشم.
به این ترتیب، حضرت به گونهای نامه نوشتند که امام حسن (ع) میتواند تمام آینده خود را با آن تأمین کند. این روش، به ما میآموزد که چگونه عشق حقیقی خود را به فرزندانمان منتقل کنیم، پیش از آنکه به نصیحت یا راهنمایی بپردازیم، تا پیام ما با عمق بیشتری به جان آنها بنشیند. گفتنی است، بخش موجود از نامه ۳۱ در نهجالبلاغه، نصف اصل نامه است.
منابع:
- نامه 31 نهچالبلاغه
آزمونهای این درس
به ترتیب تعریفشده در ساختار دوره