۱۴- تربیت بر محور قرآن و شریعت

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: تربیت فرزند براساس نامه ۳۱، تربیت بر محور قرآن و شریعت

• یکی از نشانه‌های بنیادین برای تشخیص صحت یک سخن دینی، چه در مقولۀ تربیت و چه در سایر حوزه‌ها، اصل «اعتدال» است.

حضرت امیرالمؤمنین (ع) در نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «الفَقیهٌ کُلُّ الفَقیه مَن لَم یُقَنِّطِ النّاسَ مِن رَحمَهِ اللهِ، وَ لَم یُؤیِسهُم مِن رَوحِ اللهِ، وَ لَم یُؤمِنهُم مِن مَکرِ اللهِ»؛ یعنی اسلام‌شناس حقیقی کسی است که نه مردم را چنان از گناه بترساند که از رحمت خدا ناامید شوند و نه آن‌قدر به آن‌ها امیدواری دهد که نسبت به مکر و تدبیر خداوند در برابر گناهکاران احساس امنیت و بی‌خیالی کنند. این اصل در تربیت فرزندان نیز مصداق دارد.

بسیاری از والدین دغدغه‌مند، به دلیل آنکه گمان می‌کنند تربیت امری بسیار پیچیده و دشوار است، خود را فرسوده می‌سازند و پیوسته از یک دوره به دوره‌ای دیگر و از کتابی به کتاب دیگر در حرکت‌اند.

اما حضرت علی (ع) مسیری بسیار ساده‌تر و در عین حال عمیق‌تر را پیش روی ما قرار می‌دهند. ایشان در پاسخ به این پرسش که فرزندشان، امام حسن مجتبی (ع)، را چگونه تربیت کرده‌اند که چنین شخصیتی یافته است، می‌فرمایند که در ابتدای کار، به جای آنکه ذهن او را با صدها کتاب و دوره مشوش سازند، تربیت ایشان را بر دو پایۀ اساسی استوار کردند:

1. کتاب خدا به همراه تفسیر و تأویل آن
2. شریعت اسلام و احکام آن، یعنی حلال و حرام.

حضرت تأکید می‌کنند: در آغاز تربیت، تصمیم گرفتم تا کتاب خدای توانا و بزرگ را به تو بیاموزم و به چیز دیگری نپردازم. ایشان معتقدند که هیچ سخنی برتر از کلام خدا و هیچ راهی بهتر از مسیر شریعت وجود ندارد. بنابراین، والدین نباید امر تربیت را پیچیده سازند، بلکه باید فرزندان خود را با قصه‌ها و معارف قرآن و مبانی دین آشنا کنند.

در این مسیر، باید به یک نکتۀ کلیدی توجه داشت:

• اصرار بر حفظ قرآن برای همۀ کودکان ضرورتی ندارد. آنچه اهمیت دارد این است که همۀ بچه‌ها قرآن را بفهمند و بتوانند از آن در زندگی خود استفاده کنند.

شاید این سؤال پیش آید که اگر اساس تربیت بر قرآن و شریعت است، چرا حضرت، امام مجتبی (ع) را در دوران نوجوانی با مباحث سیاسی و اجتماعی نیز آشنا کردند؟

ایشان خود پاسخ می‌دهند که این اقدام به دلیل شرایط خاص و پرفتنۀ آن زمان بود.

حضرت می‌فرمایند: از آن ترسیدم که مبادا رأی و هوایی که مردم را دچار اختلاف کرده، به تو نیز هجوم آورد… گرچه آگاه کردن تو را نسبت به این امور خوش نمی‌داشتم، اما آگاه شدن و استوار ماندنت را ترجیح دادم تا تسلیم هلاکت‌های اجتماعی نگردی.

در واقع، اصل اولیه همان تربیت با قرآن و شریعت بود، اما برای آنکه امام حسن (ع) در برابر شبهات و فتنه‌های زمانه که بسیاری را به سقوط کشانده بود، استوار بماند، آشنایی با این مسائل نیز ضروری تشخیص داده شد.

منابع:

• نامه ۳۱ نهچ‌البلاغه