۰۹- تربیت اجتماعی

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: تربیت فرزند براساس نامه ۳۱، تربیت اجتماعی

• یکی از ابعاد بنیادین در تربیت انسان، بعد اجتماعی است.

انسان طبیعتاً موجودی اجتماعی است و نمی‌تواند به تنهایی تمام نیازهای خود را برآورده کرده و همۀ استعدادهایش را شکوفا سازد.

لازمه زندگی اجتماعی، تعامل با دیگران است و این تعامل، چالش‌هایی را به همراه دارد.

• در مکتب تربیتی امیرالمؤمنین (ع)، یکی از مهم‌ترین اصول این است که فرزند نباید به‌گونه‌ای پرورش یابد که نسبت به نیکی‌ها و زشتی‌های جامعه بی‌تفاوت باشد. او باید به عنوان یک کنشگر اجتماعی تربیت شود.
• این امر نه فقط یک تکلیف دینی، بلکه یک ضرورت تربیتی است؛ زیرا حضرت معتقدند فرزندی که اهل فعالیت اجتماعی نباشد و در برابر معروف و منکر واکنش درستی از خود نشان ندهد، خودش نیز به درستی تربیت نخواهد شد.

ایشان در نامۀ ۳۱ نهج‌البلاغه خطاب به فرزندشان می‌فرمایند: «وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ تَکُنْ مِنْ أَهْلِهِ»؛ یعنی: امر به معروف کن تا خود از اهل معروف شوی.

متأسفانه بسیاری از مترجمان، این عبارت را که دارای ساختار شرط و جزاست، با مسامحه ترجمه کرده‌اند.

حضرت نمی‌فرمایند «امر به معروف کن و خودت هم اهل معروف باش»، بلکه می‌فرمایند اگر می‌خواهی خودت انسان خوبی باشی، شرطش این است که امر به معروف کنی. این نگاه با شیوۀ تربیتی بسیاری از ما که به فرزندانمان می‌آموزیم «آسته برو، آسته بیا» یا «به کار دیگران کاری نداشته باش» در تضاد کامل است. چنین فرزندی تربیت نخواهد شد و در فساد جامعه نیز مقصر خواهد بود.

همان‌طور که نمی‌توان در یک محیط آلوده و کثیف نشست و انتظار سلامتی داشت، انسان نیز نمی‌تواند در جامعه‌ای فاسد، پاک بماند. ابتدا باید محیط را پاک کرد تا بتوان هوای پاک تنفس نمود و از تأثیرات مثبت آن بهره‌مند شد.

• بنابراین، بی‌تفاوتی یک ارزش نیست، بلکه یک ضد ارزش است و فرزندی که یاد گرفته در برابر ظلم، بی‌حجابی و منکرات بی‌تفاوت باشد، تربیت درستی نیافته و خود نیز در آینده آلوده خواهد شد.

حضرت در ادامه می‌فرمایند: با دست و زبان، منکر را انکار کن و بکوش تا از بدکاران دور باشی.

ممکن است این پرسش پیش آید که چنین رویکردی برای فرزند مشکلات زیادی ایجاد می‌کند. حضرت این واقعیت را پنهان نمی‌کنند و می‌فرمایند: در راه خدا آن‌گونه که شایسته است تلاش کن و هرگز سرزنش ملامتگران تو را از تلاش در راه خدا باز ندارد. برای حق، در مشکلات و سختی‌ها شنا کن.

ایشان به صراحت بیان می‌کنند که زندگی مؤمنانه و سالم، رنج و سختی به همراه دارد؛ وقتی با منکر مبارزه کنی، تهدیدت می‌کنند و هنگامی که به معروف دعوت می‌کنی، مسخره‌ات می‌کنند، اما نباید به این‌ها توجه کرد.

• بنابراین، ما باید فرزندانمان را به‌گونه‌ای تربیت کنیم که مسئولیت محیط اطرافشان را جزئی از تکالیف خود بدانند.
• باید به آن‌ها بیاموزیم که محصول تربیت ما زمانی خواهند بود که در جامعه، خوبی‌ها را تشویق کرده و در برابر بدی‌ها مخالفت و نهی از منکر کنند.

این نگرش، تفاوت اساسی میان بسیاری از روش‌های تربیتی رایج با الگوی تربیتی امیرالمؤمنین (ع) را آشکار می‌سازد.

منابع:

• نامه ۳۱ نهچ‌البلاغه