کلیپ
پادکست
متن
بسمالله الرحمن الرحیم
کارشناس: استاد مهدوی ارفع
عنوان: تربیت فرزند براساس نامه ۳۱، مراعات اصل اختیار
- یکی از شگفتانگیزترین و عمیقترین اصول تربیتی در مکتب امیرالمؤمنین (ع)، اصل بنیادین «اختیار» در تربیت است.
- با وجود آنکه ایشان تمام دانش و تجربۀ بشر را عصارهگیری کرده و در نامهای بینظیر در اختیار فرزندشان قرار دادهاند، هرگز اراده و اختیار او را سلب نمیکنند. این در حالی است که ما گاهی بهگونهای با فرزندانمان سخن میگوییم که گویی هیچ قدرت انتخابی برایشان باقی نمیگذاریم.
چرا حضرت چنین رویکردی دارند؟
- زیرا ارزشمندی عمل اخلاقی در گرو اختیار است.
همانگونه که نمیتوان با بستن دست و پای کسی یا قفل کردن ذهن او، وی را به انجام کار نیک واداشت، در تربیت نیز نمیتوان فرزند را مجبور به پیمودن راهی کرد که خود انتخاب نکرده است؛ چرا که چنین عملی فاقد ارزش خواهد بود.
حضرت علی (ع) که به این اصل اعتقاد راسخ دارند، با وجود ارائۀ کاملترین نقشه راه، سه پیشنهاد را در برابر فرزندشان قرار میدهند تا او خود مسیرش را انتخاب کند:
- بهترین پیشنهاد: عمل به همین نامه است.
حضرت با تأکیدهای فراوان روشن ساختهاند که بهتر از این راهنما در عالم یافت نمیشود، اما عمل به آن را اختیاری و نه اجباری معرفی میکنند.
- پیشنهاد دوم: اگر به هر دلیلی نخواستی به این نامه عمل کنی، دستکم راهی را در پیش بگیر که صالحان پیش از تو پیمودهاند و به نتیجه رسیدهاند.
آنها نیز آرزوهایی مشابه تو داشتهاند و مسیر موفقیتشان مشخص است.
- پیشنهاد سوم: اگر آن راه را نیز نخواستی و تصمیم گرفتی خودت مسیر جدیدی را تجربه کنی و به تعبیری «چرخ را از نو اختراع کنی»، ایرادی ندارد. اما بدان که این راه، ناشناخته است و تو نسبت به آن آگاهی نداری.
پس باید عصای احتیاط به دست بگیری. در جایی که احتمال سقوط وجود دارد قدم مگذار، حتی اگر منفعتی به تو چشمک بزند. زیرا از دست دادن یک منفعت احتمالی، بهتر از آن است که در درۀ هلاکت سقوط کنی و همه چیز را از دست بدهی.
این رویکرد، درسی بزرگ برای والدین است. وظیفۀ ما این است که فرزندانمان را آگاه کنیم، تجربیات و داستانها را برایشان بازگو نماییم و مسیر درست را به آنها نشان دهیم؛ اما هرگز نباید آنها را مجبور کنیم. باید به آنها کمک کنیم تا خودشان انتخاب درست را انجام دهند. این همان مراعات اصل بنیادین «اختیار» در تربیت است.
منابع:
- نامه ۳۱ نهچالبلاغه