۱۱- بررسی تمام تجربه بشر

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: تربیت فرزند براساس نامه ۳۱، بررسی تمام تجربه بشر

• امیرالمؤمنین علی (ع) برای ایجاد اطمینان قلبی در فرزندشان و در ما، بر این نکته تأکید می‌ورزند که هرآنچه برای سعادت لازم است، در این نامه گنجانده شده است.

ایشان برای روشن ساختن ارزش این وصیت‌نامه، ابتدا به انگیزۀ نگارش آن اشاره می‌کنند. حضرت می‌فرمایند که خود را در آستانۀ پیری یافته و نگران بوده‌اند که مبادا همان‌گونه که جسمشان رو به ضعف می‌رود، حافظه‌شان نیز ضعیف گردد و پیش از آنکه بتوانند رازهای درون خود را به فرزندشان منتقل کنند، فرصت از دست برود.

اما چرا این نامه تا این اندازه ارزشمند است؟

حضرت خود پاسخ می‌دهند: پسرم، درست است که من به اندازۀ پیشینیان عمر نکرده‌ام، اما در کردار آن‌ها نظر کردم، در اخبارشان اندیشیدم و در آثارشان به سیر و سیاحت پرداختم؛ تا آنجا که گویی همچون یکی از آنان شده‌ام. بلکه گویی من از ابتدا تا پایان، با همۀ آنان زندگی کرده‌ام.

• ایشان در زمان نگارش این نامه ۶۱ سال داشتند، اما تأکید می‌کنند که این نامه محصول عمر یک فرد نیست، بلکه حاصل بررسی تمام تجربۀ بشر است.

 حضرت این تجربۀ عظیم را از صافی حکمت خود عبور داده‌اند: قسمت‌های روشن و شیرین زندگی آن‌ها را از دوران تیره‌شان جدا کردم و زندگانی سودمندشان را از دوران زیان‌بارشان تفکیک نمودم.

• ایشان در ادامه می‌فرمایند: از هر چیزی، مهم‌ترین و ارزشمندترینِ آن را، و از هر حادثه‌ای، زیباترین و شیرین‌ترین آن را برای تو برگزیدم و امور ناشناخته، مبهم و بی‌فایده را دور ساختم.

در واقع، ایشان تمام تاریخ و تجربیات بشری را الک کرده و عصاره‌ای پاک و شفاف را برای فرزندشان مهیا ساخته‌اند تا دیگر نیازی به آزمون و خطاهای تکراری نباشد. این سرمایه‌ای چنان بزرگ است که اگر فرزندی صد سال هم عمر کند، هرگز نمی‌تواند به چنین گنجینۀ مفید و مؤثری دست یابد.

برای آنکه فرزندشان با اطمینان کامل به این راهنما عمل کند، حضرت جایگاه بی‌بدیل خود را نیز یادآور می‌شوند. تنها ایشان هستند که لقب “امیرالمؤمنین“را بر خود دارند و این عنوان برای هیچ امام دیگری به کار نمی‌رود. این تأکید، نه از سر غرور (نعوذ بالله)، بلکه برای ایجاد آرامش در قلب فرزند است تا بداند راهنمای او، شخصی است که خداوند و رسولش او را به‌گونه‌ای بی‌نظیر تربیت کرده‌اند. از همین روست که می‌فرمایند: پسرم، تو هرچقدر هم که تلاش کنی، دیگر به پای من نمی‌رسی.

در نهایت، حضرت با بیان این مقدمات، خیال فرزند را آسوده می‌سازند که خلاصۀ هرآنچه برای پیمودن مسیر زندگی لازم است، در این نامه در اختیار او قرار گرفته است. البته همان‌گونه که در جلسات آینده خواهیم دید، امیرالمؤمنین (ع) علی‌رغم تأکید بر بی‌نظیر بودن این نقشه راه، هرگز اختیار و ارادۀ فرزندشان را از او سلب نمی‌کنند.

منابع:

• نامه ۳۱ نهچ‌البلاغه