کلیپ
پادکست
متن
بسمالله الرحمن الرحیم
کارشناس: استاد مهدوی ارفع
عنوان: تربیت فرزند براساس نامه ۳۱، قدرت تصمیمگیری
گاهی در زندگی بر سر دو راهیهایی قرار میگیریم که انتخاب میان آنها دشوار است.
- در یک مسیر، منافعی به ما چشمک میزند، اما در کمین آن خطراتی همچون گناه، معصیت یا از دست رفتن آبرو نیز وجود دارد. در مسیر دیگر، اگرچه ممکن است منافع بزرگی را از دست بدهیم، اما از لغزیدن به ورطۀ گناه و بیاعتباری در امان خواهیم بود. در چنین موقعیتهایی چه باید کرد؟
حضرت امیرالمؤمنین (ع) در نامه ۳۱ نهجالبلاغه، راهکاری بنیادین را به فرزندشان امام مجتبی (ع) میآموزند. ایشان میفرمایند در چنین مواردی که نمیتوان با یقین یکی از دو راه را برگزید، باید جانب احتیاط را گرفت و از آن منفعت چشمپوشی کرد.
- در جادهای که از گمراهی آن میترسی قدم مگذار، زیرا خودداری به هنگام سرگردانی و گمراهی بهتر از سقوط در تباهی است.
این دستورالعمل بر یک اصل عقلانی استوار است: اگر به دلیل احتیاط، منفعتی را از دست بدهی، بهتر از آن است که به سبب بیاحتیاطی، دچار ضرر، هلاکت یا فسادی شوی که جبرانناپذیر باشد.
حضرت در واقع به جای آنکه برای هر دوراهی یک دستورالعمل جزئی صادر کنند، یک اصل کلی را آموزش میدهند تا عقل فرزندشان را فعال سازند.
این اصل میگوید: هرگاه در تصمیمی دچار تردید شدی و در یکی از مسیرها احتمال هلاکت، از دست رفتن آبرو یا افتادن در حرام وجود داشت، آن راه را به طور کامل ترک کن. این همان حکمت نهفته در کلام قدماست که میگفتند: احتیاط شرط عقل است. این سخن نه از سر ترس یا محافظهکاری در دوران پیری، بلکه حاصل تجربهای عمیق از زندگی است.
برای درک بهتر این موضوع، میتوان به مسئلۀ آخرت اشاره کرد. کسی که منکر قیامت است، نمیتواند با صددرصد اطمینان وجود آن را رد کند. عقل حکم میکند که حتی با وجود یک درصد احتمال، باید فرض را بر بودن قیامت گذاشت؛ چرا که اگر قیامت حقیقت داشته باشد، پاداش ترک گناهان، بهشت ابدی و جزای ارتکاب محرمات، عذاب جهنم خواهد بود.
مُحتَمَل یا همان نتیجه و پیامد احتمالی، آنقدر بزرگ است که حتی احتمال وقوع کوچک را نیز بسیار پراهمیت میسازد.
این اصلی است که حضرت به فرزندشان میآموزند تا با تقویت عقل و اصولنگری، خودشان بتوانند در غیاب پدر نیز راه را از چاه تشخیص دهند و مسیر درست زندگی را در دنیا و آخرت بپیمایند.
منابع:
- نامه ۳۱ نهچالبلاغه