۱۰- لزوم سختی‌کشیدن

بسم‌الله الرحمن الرحیم

کارشناس: استاد مهدوی ارفع

عنوان: تربیت فرزند براساس نامه ۳۱، لزوم سختی‌کشیدن

• یکی از اصول بنیادین تربیتی که در گذشته، والدین توجه بیشتری به آن داشتند، اما به تدریج در روش‌های تربیتی امروزی به فراموشی سپرده شده، این است که فرزند باید سختی بکشد تا دریابد که دنیا بهشت نیست.

در گذشته، والدین می‌کوشیدند تا فرزندانشان با چشیدن طعم رنج، برای مواجهه با واقعیت‌های زندگی آماده شوند. آن‌ها می‌دانستند که در این دنیا، حتی برای پیامبران الهی نیز لذت و رنج در کنار هم قرار دارند؛ همانند گلی که با خار همراه است.

متأسفانه امروزه این اصل جای خود را به رویکردی داده است که در آن، والدین خود را به زحمت می‌اندازند تا فرزندشان کوچک‌ترین احساس ناراحتی نکند. این شیوه، فرزندانی «گلخانه‌ای» تربیت می‌کند که به محیطی با شرایط کنترل‌شده عادت کرده‌اند. چنین فردی به محض خروج از خانه و ورود به دانشگاه، محیط کار یا سربازی، دچار آسیب و شکست می‌شود؛ زیرا هرگز سختی نکشیده و برای رویارویی با چالش‌های دنیای واقعی آماده نشده است.

• مکتب تربیتی امیرالمؤمنین (ع) دقیقاً در نقطۀ مقابل این نگاه قرار دارد. ایشان معتقدند که انسان نازپرورده به کار نمی‌آید و در مقابل، فردی که در رنج‌ها بزرگ شده، بسیار کارآمدتر و مقاوم‌تر است.

 حضرت این اصل را با یک مثال زیبا تبیین می‌کنند: درختی که در بیابان رشد کرده، چوبش بسیار محکم‌تر از درختی است که در کنار رودخانه بزرگ شده است. بر همین اساس، ایشان به فرزندشان توصیه می‌کنند: برای حق، در مشکلات و سختی‌ها شنا کن و شناخت خود را در دین به کمال برسان.

یکی از راهبردهای کلیدی حضرت برای تحقق این هدف، «عادت دادن» نفس به تحمل مشکلات است.

ایشان می‌فرمایند: خود را برای استقامت در برابر مشکلات عادت بده، که شکیبایی در راه حق، عادتی پسندیده است. این در حالی است که برخی روان‌شناسان امروزی معتقدند عادت، ابزار مناسبی در تربیت نیست؛ اما حضرت علی (ع) تأکید می‌کنند که عادت یکی از مهم‌ترین راهبردهای تربیتی است.

در گذشته، والدین به صورت عملی این راهبرد را به کار می‌بستند.

برای مثال، فرزندان خود را در تعطیلات تابستان برای کار به جایی می‌فرستادند. هدف آن‌ها کسب درآمد توسط فرزند نبود (تا جایی که گاهی خودشان مخفیانه دستمزد فرزند را به استادکار می‌پرداختند)، بلکه می‌خواستند فرزندشان با واقعیت جامعه آشنا شود، تلاش برای کسب روزی را بیاموزد، قدر نعمت‌ها را بداند و در یک فضای اجتماعی واقعی رشد کند.

برای پیاده‌سازی این اصل در دنیای امروز، می‌توان فرزندان را گاهی، حتی بدون اطلاع قبلی، در موقعیت‌های دشوار اما کنترل‌شده قرار داد.

مثلاً در یک اردو، عامدانه قاشق به همراه نبریم و ببینیم چگونه با این چالش مواجه می‌شوند و برای آن راه‌حلی پیدا می‌کنند. هدف این است که بگذاریم فرزندان با واقعیت‌ها رشد کنند و بیاموزند که چگونه در برابر سختی‌ها بایستند و آن‌ها را مدیریت کنند.

منابع:

• نامه ۳۱ نهچ‌البلاغه